-
นิทานที่ 5 เรื่องของแปลกที่เมืองชัยบุระไนอินเดีย
Tale 5: Strange Things in the City of Jaipur in India
-
เรื่องของแปลกที่เมืองชัยบุระไนอินเดีย ชนช้าง
Strange Things in the City of Jaipur in India: Elephant Fighting
-
รือสีดัดตน
Hermits Practicing Body-Stretching Exercises
-
ถูกสาบ
Cursed
-
นิทานที่ 5 เรื่องของแปลกที่เมืองชัยบุระไนอินเดีย
Tale 5: Strange Things in the City of Jaipur in India
-
เมื่อ พ.ส. 2434 พระบาทสมเด็ดพระจุลจอมเกล้าเจ้าหยู่หัวซงพระกรุนาโปรดไห้ฉันเปนผู้แทนพระองค์ไปเยี่ยมตอบแกรนด์ดุ๊กซาเรวิตช รัชทายาทประเทสรุสเซีย (ต่อมาได้เสวยราชย์เปนพระเจ้านิโคลัสที่ 2) ซึ่งได้เข้ามาเฝ้าถึงกรุงเทพฯ เมื่อต้นสกนั้น และโปรดไห้ไปยังราชสำนักอื่น ๆ ไนยุโรปเพื่อถวายเครื่องราชอิสริยาภรน์แก่พระเจ้าแผ่นดินบ้าง เพื่อจเรินทางพระราชไมตรีบ้าง อีกหลายประเทส คือประเทสอังกริด ฝรั่งเสส เดนมาร์ค เยอรมนี รุสเซีย เตอรกี ครีส และอิตาลี รวมเปน 8 แห่งด้วยกัน ไนสมัยนั้นตัวฉันรับราชการเปนตำแหน่งอธิบดีกะซวงธัมการซึ่งจะโปรดไห้สถาปนาเปนกะซวงเสนาบดี เมื่อฉันไปยุโปรด จึงพระราชทานพระบรมราชานุญาตไปว่าขากลับจะอ้อมมาทางประเทสอเมริกาและยี่ปุ่น หรือจะกลับผ่านมาทางประเทสอียิปต์และอินเดีย เพื่อตรวดตราหาความรู้เอามาไช้ไห้เปนประโยชน์แก่ราชการบ้านเมืองก็ได้ เมื่อฉันไปถึงลอนดอน จึงปรึกสาพวกที่เขาชำนาญการเที่ยวเตร่ว่าจะกลับทางไหนดี เขาว่าฉันยังจะต้องไปตามประเทสต่าง ๆ ไนยุโรปอีกหลายแห่ง กว่าจะเส็ดธุระจะตกถึงปลายเดือนธันวาคม ไปอเมริกาไนเวลานั้นเปนรึดูหนาว ที่ไนอเมริกาหนาวจัดนัก เกรงฉันจะทนไม่ไหว กลับทางอียิปต์และอินเดียดีกว่า เพราะเปนเวลาสบเหมาะกับรึดูสำหรับเที่ยวทางนั้น เขาบอกหย่างเดียวกันหลายคน ฉันก็ลงความเห็นเปนยุติว่าจะกลับทางอียิปต์และอินเดีย แต่เมื่อไถ่ถามผู้ที่ชำนาญทางอินเดีย ได้ความแปลกออกไปหย่างหนึ่งว่าการเที่ยวอินเดียไนสมัยนั้นผิดกับเที่ยวไนยุโรปเปนข้อสำคันหลายหย่าง เปนต้นว่าเที่ยวไนยุโรป ถ้ามีเงินพอไช้ ไปถึงไหนก็หาพาหนะและที่กินหยู่ได้ง่าย แต่ไนอินเดียมีโฮเต็ลแต่ไนเมืองไหย่ แม้โฮเต็ลเหล่านั้นก็ไม่สอาดสอ้านและต้องหยู่ปะปนกับผู้คนชั้นต่ำสำส่อน ไม่สบายเหมือนโฮเต็ลไนยุโรป พวกชั้นผู้ดีที่ไปอินเดีย ถ้าเปนข้าราชการ ก็ไปหยู่กับพวกข้าราชการด้วยกัน ถ้ามิไช่ข้าราชการ เขาก็มักไปพักหยู่กับญาติและมิตรที่มีบ้านเรือนเปนหลักแหล่ง มิไคร่มีไครไปหยู่โฮเต็ล อีกประการหนึ่งเวลาออกจากเมืองไหย่ไปเที่ยวตามเมืองน้อย ถ้าไม่ได้รับความสงเคราะห์ของรัถบาลก็ลำบาก เพราะไม่มีที่พักนอกจากเปนของรัถบาล เมื่อซาบดังนี้ก็ออกวิตก ยังมิรู้ที่จะแก้ไขด้วยประการไดดี ผเอินสมเด็ดพระบรมราชินีนาถวิกตอเรียโปรดไห้ฉันขึ้นไปเฝ้าที่พระราชวังบอล์มอรัลไนสก็อตแลนด์ ซงเลี้ยงกลางวันพระราชทานพร้อมกับพระราชโอรสธิดา เมื่อเสวยเส็ด ควีนสเด็ดขึ้นแล้ว พระเจ้าเอดวาดที่ 7 (เวลานั้นยังเปนปรินซ์ออฟเวลส์ รัชทายาท) ตรด ชวนไห้ไปกินกาแฟและสูบบุหรี่ไนห้องที่ประทับของพระองค์ท่าน เมื่อซงสนทนาปราสัย ตรัดถามฉันว่าจะซงทำอะไรไห้เปนประโยชน์แก่ฉันได้บ้าง ฉันนึกขึ้นถึงเรื่องที่จะไปอียิปต์และอินเดีย จึงทูนว่ามีการหย่างหนึง ถ้าโปรดซงสงเคราะหได้ จะเปนประโยชน์แก่ฉันมาก ด้วยขากลับบ้านเมือง ฉันหยากจะแวะดูประเทสอียิปต์และอินเดีย แต่ไม่รู้จักกับไคร ถ้าโปรดตรัดแก่รัถบาลไห้ช่วยสงเคราะห์พอหย่าไห้มีความลำบากเมื่อไปถึงประเทสนั้น ๆ จะเปนพระเดชพระคุนหย่างยิ่ง ท่านตรัดรับว่า จะจัดประทานตามประสงค์ ฉันขอบพระหรึทัยแล้วทูนลามา พระเจ้าเอดวาดที่ 7 ซงทำหย่างไรฉันไม่ซาบ แต่เมื่อไกล้เวลาที่ฉันจะออกจากยุโรป กะซวงการต่างประเทสถามมายังสถานทูตไทยว่า กำหนดฉันจะไปถึงเมืองอาเล็กซานเดรียท่าขึ้นประเทสอียิปต์วันได ได้ซาบก็แน่ไจว่า รัถบาลอังกริดคงสงเคราะห์ตามกะแสรับสั่งไหย่ระเจ้าเอดวาดที่ 7
In 1891, His Majesty King Chulalongkorn graciously appointed me as his representative to pay a return visit to the Grand Duke Tsarevich, heir to the throne of Russia (who later ascended the throne as Emperor Nicholas II), who had come to Bangkok to pay his respects earlier that year. He also instructed me to visit other European courts, both to present royal orders to sovereigns and to further royal relations, in several other countries: England, France, Denmark, Germany, Russia, Turkey, Greece, and Italy, eight places in all. At that time I was serving as Director-General of the Ministry of Education, which His Majesty intended to establish as a ministry headed by a minister. When I went to Europe, His Majesty therefore granted me permission that, on my return, I might make a detour through America and Japan, or return by way of Egypt and India, so that I could make observations and acquire knowledge that might be put to use for the benefit of the administration of the country. When I reached London, I consulted people experienced in foreign travel about which route would be best for my return. They told me that I would still have to visit several countries in Europe, and that by the time my business was finished it would be late December. America would be in winter then, and the weather there was extremely cold; they feared I would not be able to endure it. It would be better to return by way of Egypt and India, since the season would be suitable for travelling there. Several people gave me the same advice, and I settled on returning by way of Egypt and India. But when I inquired of those experienced in travel in India, I learned something quite different: travelling in India at that time differed from travelling in Europe in several important respects. For example, in Europe, if one had enough money to spend, wherever one went it was easy to find transportation and a place to eat and stay. In India, however, hotels existed only in the large cities, and even those hotels were neither clean nor comfortable, and one had to live mixed in with low-class and disorderly people. They were not like European hotels. Gentlemen of good standing who went to India, if they were government officials, would stay with other government officials. If they were not officials, they would generally stay with relatives or friends who had established homes. Hardly anyone stayed in hotels. Another matter was that when leaving a large city to travel to smaller towns, it was difficult unless one received assistance from the government, because there was nowhere to stay except government accommodation. On learning this, I became quite concerned, not knowing how best to solve the problem. It happened that Her Majesty Queen Victoria graciously invited me to Balmoral Palace in Scotland, where she gave a luncheon for me together with the royal princes and princesses. After the meal, when the Queen had withdrawn, King Edward VII (at that time still the Prince of Wales and heir to the throne) invited me to have coffee and smoke in his private room. During our conversation, he asked me whether there was anything he could do that would be of benefit to me. I thought of my plans to visit Egypt and India, and replied that there was one matter in which, if His Royal Highness would graciously assist me, it would be of great benefit. On my journey home, I wished to stop and see Egypt and India, but I did not know anyone there. If he would kindly speak to the government and ask them to assist me so that I would not encounter difficulties when I reached those countries, I would be greatly indebted to him. He replied that he would arrange it as I wished. I thanked him and took my leave. I do not know what King Edward VII did, but when the time came for me to leave Europe, the Foreign Office sent an inquiry to the Siamese legation asking on what date I was expected to arrive at Alexandria, the port of entry into Egypt. From this I knew for certain that the British government would provide the assistance promised by King Edward VII.
-
เมื่อเส็ดราชการไนยุโรปแล้ว ฉันลงเรือที่เมืองบรินดีสี ประเทสอิตาลี พอไปถึงเมืองอาเล็กซานเดรีย กงสุลเยเนราลอังกริดที่เมืองนั้นลงมารับที่ไนเรือ แล้วพาไปส่งสถานีรถไฟ ขึ้นรถไฟไปถึงเมืองไกโร ลอร์ดโครเมอ (ผู้สำเหร็ดราชการอังกริดไนอีปยิปต์) เวลานั้นยังเปนเซอร์เอเวลิน แบริง มาคอยรับหยู่ที่สถานีรถไฟ พาขึ้นรถไปส่งที่โฮเต็ลเชปเหิดส์ อันเปนโฮเต็ลไหย่ที่สำนักของพวกผู้ดีที่ไปเที่ยวอียิปต์ เมื่อถึงโฮเต็ลแล้ว จึงได้ซาบความหย่างประหลาดไจว่า พระเจ้าติวฟิก ซึ่งเปนเคดิฟครองประเทสอียิปต์ (คงได้ซาบจากลอร์ดโครเมอ) โปรดไห้รับเปนแขกเมือง มีราชองครักส์คนหนึ่งมาหยู่ประจำกับฉัน เวลาจะไปไหน ๆ ก็มียานของหลวงจัดมาไห้ไช้ ไนสมัยนั้นยังไม่มีรถยนต์ ไช้รถเทียมม้าคู่มีคนถือแส้วิ่งนำหน้ากับคนสองข้าง ถ้าไปเที่ยวทางทเลซาย เช่น ไปดูเจดีย์ปิรมิด ก็จัดอูถระวางไนผูกเครื่องอานกาไหล่ทองและกำมะหยี่ปักไหมทองมาไห้ขี่ ทั้งมีการเลี้ยงหย่างไหย่ประทานที่ไนวัง เส็ดเลี้ยงพาไปดูละคอนออปะราด้วยครั้งหนึ่ง ทางฝ่ายอังกริด ลอร์ดโครเมอก็มีการเลี้ยง และผู้บันชาการทหานก็พาไปดูทหานซ้อมรบ ทั้งได้ไปดูวัตถุสถานของโบรานที่สำคันแทบทุกแห่ง ฉันพักหยู่ที่เมืองไกโร 4 วัน (ได้พบเจ้าพระยาอภัยราชา โรงลังยัคมินส์ ดังเล่าเปนเรื่องหนึ่งต่างหากต่อไปข้างหน้า) ออกจากเมืองไกโรขึ้นรถไฟไปลงเรือที่เมืองอิสไมเลีย แล่นต่อมาไนคลองสุเอสจนออกทเลแดงทางมาอินเดีย พอลงเรือเมล์ถึงบอมเบ ก็มีข้าราชการอังกริด 2 คนคุมเรือของเจ้าเมืองออกมารับ คนหนึ่งเปนนายพันตรีชื่อ เฮส์ แสดเลอ มาบอกว่า ลอร์ดแลนสดาวน์ ผู้เปนอุปราช (ไวสรอย) ครองอินเดียไห้มาเชินฉันเปนแขกของรัถบาลตลอดเวลาที่หยู่ไนอินเดีย และไห้ตัวเขาเปนผู้มาหยู่ประจำด้วย อีกคนหนึ่งจะเปนตำแหน่งอะไรไนสำนักเจ้าเมืองบอมเบและชื่อไรฉันลืมไปเสียแล้ว มาบอกว่า ลอร์ดแฮริส เจ้าเมืองบอมเบ ไห้เอาเรือมารับ และขอเชินไปพักหยู่นะจวนเจ้าเมืองตลอดเวลาที่ฉันหยู่เมืองบอมเบ ได้ฟังก็ยิ่งประหลาด ด้วยเดิมประสงค์แต่เพียงจะไห้รัถบาลอินเดียช่วยสงเคราะห์พอมิไห้มีความลำบาก แต่จะเที่ยวไนอินเดียด้วยทุนของตนเอง มากลายเปนรับหย่างแขกเมืองซึ่งรัถบาลเลี้ยงดูไห้หยู่กินและจัดพาหนะไห้เที่ยวเตร่ทุกหย่างหมด ก็ต้องขอบพระเดชพระคุนพระเจ้าเอดวาดที่ 7 กับทั้งรัถบาลอังกริดยิ่งขึ้น พอลงเรือหลวงมาถึงท่าขึ้นบก ปืนไหย่ยิงสลุตรับ 21 นัด แล้วขึ้นรถมีทหานม้าแซงทั้งสองข้างแห่ไปยังบ้านเจ้าเมืองอันหยู่ริมชายทเลที่ปลายแหลม พบลอร์ดแฮริสกับภรรยาคอยรับหยู่ที่นั่น เมื่อถึงบ้านเจ้าเมืองแล้ว ซาบความต่อไปอีกว่า รัถบาลอินเดียได้คิดกะโปรแกรมที่ฉันจะเที่ยวไนอินเดียไว้ไห้ และได้บอกไปตามท้องที่ไห้ซาบล่วงหน้าแล้ว พอฉันถึงเมืองบอมเบ ก็ได้รับโทรเลขของเจ้าประเทสราชหลายองค์ คือ มหาราชาไนสัม ผู้ครองนครไฮเดอรบัด องค์หนึ่ง มหาราชาผู้ครองนครบะโรดา องค์หนึ่ง มหาราชาผู้ครองนครชัยบุระ (เรียกว่า ไชปัว) องค์หนึ่ง มหาราชาผู้ครองนครเบนารีส (คือ เมืองพารานสี) องค์หนึ่ง ล้วนเชินไห้เปนแขกเมือง เมื่อฉันไปประเทสนั้น ๆ ต้องมีโทรเลขตอบรับและขอบพระทัยไปตั้งแต่ยังไม่รู้จักกันทุกพระองค์ ระยะทางที่รัถบาลอินเดียกะไห้ฉันเที่ยวครั้งนั้นออกจากเมืองบอมเบไปเมืองไฮเดอระบัดซึ่งหยู่ข้างฝ่ายไต้ก่อน กลับจากเมืองไฮเดอระบัดย้อนทางมาข้างเหนือผ่านเมืองบอมเบขึ้นไปเมืองบะโรดา เมืองประยาคะแต่โบราน เดี๋ยวนี้เรียกว่า เมืองอะมะดะบัด เมืองชัยบุระ พูเขาอาบู ที่มีวัดไนสาสนาเชน (ชินะ) ทำงามมาก เมืองเดลี เมืองอาครา เมืองพารานสี เมืองคยา แต่แรกเขาไม่กะจะไห้ไปเมืองพุทธคยาเพราะไม่มีที่พัก แต่ฉันอยากจะไปด้วยประสงค์จะไปบูชาเจดียสถานที่พระพุทธเจ้าซงตรัสรู้ เขาจึงเพิ่มลงไนโปรแกรม ออกจากเมืองคยาไปเมืองกาละกัตตาแล้วไปเมืองดาชีลิง (อันตั้งหยู่บนพูเขาหิมาลัย) แล้วกลับมาลงเรือที่เมืองกาละกัตตา มายังเมืองร่างกุ้ง เปนที่สุดเขตประเทสอินเดียเพียงนั้น ฉันเที่ยวหยู่ไนอินเดียเดือนครึ่ง ตอนออกจากเมืองร่างกุ้ง ลงเรือ "เสดถี" ของห้างโกหงวน (สกุล นะระนอง) จัดไปรับกลับมาขึ้นที่เมืองระนอง เดินทางบกข้ามกิ่วกระมาลงเรือหลวงซึ่งออกไปนะเมืองชุมพร กลับมากรุงเทพฯ เมื่อปลายเดือนมีนาคม พ.ส. 2434
Having completed my official duties in Europe, I boarded a ship at Brindisi in Italy. Upon arriving in Alexandria, the British Consul-General there came on board to receive me, then escorted me to the railway station where I took a train to Cairo. Lord Cromer (the British Agent and Consul-General in Egypt), who was then still Sir Evelyn Baring, was waiting to receive me at the station. He brought me by carriage to Shepheard's Hotel, a major establishment frequented by wealthy aristocrats visiting Egypt. After reaching the hotel, I was astonished to learn that Tewfik Pasha, the Khedive of Egypt (having likely heard from Lord Cromer), was pleased to treat me as a state guest. An aide-de-camp was assigned to remain in attendance on me, and whenever I wished to go anywhere, royal conveyances were provided. In those days, there were no automobiles; pair-horse carriages were used, preceded by a runner wielding a whip, accompanied by runners on either side. When traveling across the desert—such as to visit the Pyramids—riding camels of first-class draft were prepared, outfitted with saddles of gold-gilt and velvet embroidered with gold thread. A grand banquet was also given in my honor at the palace, and after the banquet I was taken to see an opera performance. On the British side, Lord Cromer hosted a dinner, and the military commander brought me to observe army field maneuvers. I was also taken to see virtually every important ancient site. I stayed in Cairo for four days (where I met Chao Phraya Abhai Raja, Rolin-Jaequemyns, as narrated in a separate story further on). Leaving Cairo, I took a train to board a ship at Ismailia, navigating through the Suez Canal into the Red Sea on the way to India. Upon arriving in Bombay by mail steamer, two British officials commanding a launch from the Governor came out to receive me. One was a major named Hayes Sadler, who informed me that Lord Lansdowne, the Viceroy of India, had instructed him to invite me as a guest of the government throughout my stay in India, and to attach himself personally to my service. The other official—whose title in the Bombay Governor's office and name I have forgotten—told me that Lord Harris, the Governor of Bombay, had sent the vessel to receive me and invited me to stay at the Government House for the duration of my time in Bombay. Hearing this left me even more astonished. Originally, my intention had been merely to seek a modest level of assistance from the Indian government to avoid unnecessary hardship, while touring India at my own expense. Instead, this turned into a full state reception, with the government covering my accommodation and meals and providing all conveyances for my travels. I thus felt all the more grateful to King Edward VII as well as to the British government. When I stepped off the state launch at the landing stage, a 21-gun salute was fired in welcome. I then boarded a carriage escorted on both sides by cavalry troopers, processing to the Governor's residence situated by the seaside on a promontory, where I was met by Lord Harris and his wife. Upon arriving at the Governor's residence, I learned further that the Government of India had laid out an itinerary for my tour across India and had sent advance word to the local authorities. Upon my arrival in Bombay, I received telegrams from several native rulers: the Nizam of Hyderabad, the Maharaja of Baroda, the Maharaja of Jaipur (written as Jaipua), and the Maharaja of Benares (Varanasi), all inviting me as their guest of state. Whenever I visited those states, I had to send telegraphic acceptances and expressions of thanks to each prince, even before we had met. The itinerary mapped out by the Indian government for that journey began by taking me south from Bombay to Hyderabad. Returning from Hyderabad, I backtracked northward through Bombay up to Baroda, Prayaga of ancient times (now called Ahmedabad), Jaipur, Mount Abu—which features exquisitely crafted Jain temples—Delhi, Agra, Benares, and Gaya. Initially, they had not planned for me to visit Bodh Gaya due to a lack of lodgings, but because I strongly wished to pay homage at the site of the Buddha's Enlightenment, it was added to the program. From Gaya I went to Calcutta, then to Darjeeling (situated in the Himalayas), and returned to board a ship at Calcutta bound for Rangoon, which marked the final border of India. I spent a month and a half touring India. Leaving Rangoon, I boarded the steamer "Setthi" provided by the Koe Guan firm (of the Na Ranong family) to fetch me, landing at Ranong. I traveled overland across the Kra Isthmus to board a royal vessel dispatched to Chumphon, arriving back in Bangkok at the end of March 1892.
-
การที่รัถบาลอินเดียต้อนรับหย่างเปนแขกเมืองครั้งนั้นเปนเหตุไห้ฉันได้เห็นอะไรแปลก ๆ ไนอินเดียผิดกับคนท่องเที่ยวสามัญหลายหย่าง โดยฉเพาะตามเมืองที่เปนประเทสราช ด้วยเจ้าผู้ครองมักไห้มีการต่าง ๆ อันนับว่าเปนของควนอวดไนเมืองนั้นไห้ฉันดู หรือว่าหย่างเข้าไจง่าย ๆ ก็ทำนองเดียวกับไทยเรารับเจ้าต่างประเทสนั้นเอง แต่จะเขียนเล่าทุกหย่างไปยืดยาวนัก จะพรรนนาว่าแต่ด้วยเห็นของแปลกซึ่งพ้องกับของที่มีไนเมืองไทยเราโดยได้แบบแผนมาจากอินเดียแต่ดึกดำบรรพอันเปนคติไนทางโบรานคดี
The fact that the Indian government received me as a state guest enabled me to see many unusual things in India that an ordinary traveler would not normally see, especially in the states ruled by native princes. The rulers often arranged for me to see various things regarded as objects of pride in their cities. Put simply, it was much the same as the way we in Thailand receive foreign rulers. But to write about everything at length would make the account too long. I shall therefore describe only the strange things I saw that correspond to things found in our own country and whose forms were inherited from India in ancient times, and which are therefore of interest from the standpoint of archaeology.
-
ชนช้าง
Hit an elephant
-
ที่เมืองชัยบุระ Jaipure มหาราชาไห้มีการชนช้างไห้ฉันดูที่ไนวัง ราชวังของมหาราชาชัยบุระนั้นไหย่โตมาก มีประตูทางเข้าหลายทาง มนเทียรที่ประทับ ที่ทำพิธี และที่ประพาส ตลอดจนโรงช้างต้นม้าต้น และสนามที่ฝึกหัดช้างม้า หยู่ไนบริเวนราชวังทั้งนั้น วันแรก ฉันไปเฝ้ามหาราชา เข้าทางประตูหนึ่งไปยังที่ท้องพระโรง มหาราชาตรัดภาสาอังกริดคล่อง ไม่ต้องมีล่าม แต่ต้อนรับตามประเพนีฝรั่ง วันรุ่งขึ้น ไปดูชนช้าง เข้าวังทางประตูอื่น ลงจากรถก็ถึงบันไดเชิงเทินก่อถมดินเหมือนหย่างเชิงเทินที่พเนียดคล้องช้างนะพระนครสรีอยุธยา เดินไปตามทางบนเชิงเทินนั้น ดูข้างด้านไนที่เปนที่เลี้ยงช้างทั้งนั้น ช้างหยู่ไนโรงยาวก็มี หยู่ไนคอกฉเพาะตัวก็มี เห็นช้างตัวหนึ่งหยู่ไนคอกมีโซ่ล่ามทั้ง 4 เท้า แยกปลายโซ่ไปผูกไว้กับเสาหมอสายละต้น เขาบอกว่า เปนช้างตกน้ำมัน และว่า เวลาช้างตัวไดตกน้ำมัน ก็เอาโซ่ล่ามไว้เช่นนั้นจนหายตกน้ำมันจึงเอาไปเลี้ยงหย่างปรกติตามเดิม เดินบนเชิงเทินต่อไปอีกหน่อยหนึ่งถึงหัวเลี้ยวเปนด้านสกัด มีสนามไหย่หย่างเราเรียกว่า "สนามชัย" หยู่ข้างหน้าพลับพลาที่มหาราชาทอดพระเนตรหยู่บนเชิงเทินด้านสกัดนั้น ตรงหน้าเชิงเทินลงไปมีกำแพงแก้วก่ออิถถือปูนแถวหนึ่งสูงขนาดพอเสมอไต้ตาคนยืนและทำช่องไห้คนลอดได้หลายทาง มีพวกกรมช้างหยู่ไนกำแพงแก้วนั้นหลายคน พอพวกเรานั่งที่บนพลับพลาเรียบร้อยแล้ว สักประเดี๋ยวก็เห็นคนขี่ม้าแต่งกายหย่างนายทหานอินเดียคนหนึ่งถือแพนเปนไม้ลำยาวสักเท่าทวนมีพู่ผูกข้างปลาย ล่อช้างพลายตัวหนึ่งวิ่งเหย่า ๆ ไล่ม้ามา เปนช้างงาสูงราว 5 สอกเสส หลังเปล่าไม่มีคนขี่ มีแต่ผ้าสักหลาดสีแดงผืนไหย่ผูกคลุมหลังผืนหนึ่งเท่านั้น ขนะนั้น มีนายทหานขี่ม้าถือแพนอีกคนหนึ่งล่อช้างพลายอีกตัวหนึ่งแต่งหย่างตัวก่อนเข้าสนามมาทางด้านข้างซ้าย แต่พอช้างสองตัวนั้นแลเห็นกันก็ผละจากม้าวิ่งตรงเข้าชนกัน ชนหยู่เพียงสัก 2 นาที เผอิญงาช้างตัวหนึ่งหักสะบั้น ผู้อำนวยการเห็นก็ถามฉันทันทีว่า จะโปรดไห้หยุดหรือยัง ฉันเข้าไจว่า เขาหยากไห้หยุด ก็ตอบว่า หยุดเถิด แต่ยังนึกฉงนว่า เขาจะห้ามช้างหย่างไร เห็นเขาโบกมือไห้สัญญา พวกกรมช้างที่แอบหยู่ไนกำแพงแก้วก็จุดดอกไม้ไฟหย่างไฟพเนียงมีด้ามถือวิ่งตรงเข้าไปที่ช้าง ช้างกลัวไฟก็เลิกชนวิ่งหนีแยกกันไป พอช้างสองตัวไปห่างแล้ว คนก็ขี่ม้าเข้าไปเอาแพนล่อพาช้างกลับไปโรงทั้งสองตัว ได้ดูชนกันครู่เดียว ผู้อำนวยการเขาบอกไห้ซาบเมื่อพายหลังว่า ธัมดาช้างชนนั้น ถ้าตัวไหนชนแพ้ครั้งหนึ่งแล้วก็ไม่สู้ช้างอีกต่อไป เห็นช้างตัวงาหักเสียที กลัวจะเลยเสียช้าง จึงได้ขอไห้รีบเลิกเสีย ฉันได้ดูชนช้างที่ชัยบุระแม้ดูเพียงครู่เดียวก็สนุกจับไจ ด้วยเปนการหย่างหนึ่งไนตำราคชสาสตรแต่ดึกดำบรรพซึ่งชาวอินเดียเขายังรักสามา เปนแต่มาแปลงเปนการกิลาไนสมัยเมื่อเลิกไช้ช้างรบพุ่งแล้ว ไทยเราก็มีวิชาคชสาสตรคล้ายกับชาวอินเดียดังจะพรรนนาไนนิทานเรื่องอื่นต่อไปข้างหน้า
In Jaipur, the Maharaja arranged an elephant fight for me to watch inside the palace. The palace of the Maharaja of Jaipur was immense, with multiple entrances. The royal residences, ceremonial halls, pleasure pavilions, royal stables for elephants and horses, and training grounds were all contained within the palace grounds. On the first day, I went to pay an audience to the Maharaja, entering through one gate to reach the audience hall. The Maharaja spoke English fluently without needing an interpreter, receiving us according to Western etiquette. The following day, I went to view the elephant fight, entering the palace through a different gate. Upon stepping out of the carriage, I reached the stairs of an earthen embankment, similar to the ramparts at the elephant kraal in Phra Nakhon Si Ayutthaya. Walking along the path atop the embankment, I looked down inside, where the elephants were kept. Some were housed in long sheds, while others were kept in individual enclosures. I saw one elephant in an enclosure with all four feet bound in chains, the ends of which were secured to posts. I was told it was in mustard (in heat), and that whenever an elephant went into mustard, it was chained in that manner until the condition passed, after which it would be returned to normal care. Walking a bit further along the embankment brought us to a turn that formed a crossway, facing a large arena—what we would call a "Victory Ground"—in front of the pavilion where the Maharaja watched from the crossway rampart. Directly below the front of the embankment stood a row of brick-and-mortar low walls, about shoulder-height to a standing person, with several passageways for people to slip through. Several elephant keepers were stationed behind that low wall. Once we were comfortably seated in the pavilion, after a short moment we saw a horseman dressed like an Indian officer, holding a long pole—about the length of a lance, with a tassel at the end—luring a male elephant into a trot as it chased the horse. It was an elephant with tusks over five cubits long, barebacked without a rider, covered only with a large sheet of red felt tied across its back. At that moment, another horseman holding a pole lured another male elephant, outfitted in the same manner, entering the arena from the left side. As soon as the two elephants caught sight of each other, they broke away from the horses and charged straight into a head-on clash. They fought for barely two minutes when suddenly one elephant's tusk snapped clean off. Seeing this, the director immediately asked me whether I wished to call a stop. Understanding that he desired to end it, I replied, "Let us stop." Yet I wondered how they could possibly stop fighting elephants. I watched as he signaled with his hand, and the keepers hiding behind the low wall ignited sparkler-like fireworks mounted on handles, running straight toward the elephants. Frightened by the fire, the elephants broke off the fight and fled in opposite directions. Once the two beasts were far apart, horsemen rode in with poles to lure both elephants back to their stables. Although I watched the fight for only a short moment, it was captivating, as it represented a practice from ancient elephant treatises preserved by the Indians, merely converted into a sport once elephants were no longer deployed in battle. We Thais possess an elephant lore similar to that of the Indians, as I shall describe in another tale further on.
-
รือสีดัดตน
Hermits Practicing Body-Stretching Exercises
-
วันหนึ่ง เขาพาฉันไปดูพิพิธภันทสถานของเมืองชัยบุระ ไปเห็นรูปปั้นเปนรือสีหย่างไนอินเดีย ทำท่าต่าง ๆ เหมือนหย่างรูปรือสีดัดตนไนวัดพระเชตุพนฯ แต่ขนาดย่อม ๆ ตั้งเรียงไว้ไนตู้ไบหนึ่ง ที่จิงควนฉันจะถามเขาว่า รูปอะไร แต่ฉันไปอวดรู้ถามเขาว่า รูปเหล่านั้นเปนแบบท่าดัดตนไห้หายเมื่อยหรือ เขาตอบว่า ไม่ไช่ แล้วบอกอธิบายต่อไปว่า รูปเหล่านั้นเปนแบบท่าต่าง ๆ ที่พวกดาบสบำเพ็นตะบะเพื่อบันลุโมขธัม ฉันได้ฟังก็นึกละอายไจไม่พอที่จะไปอวดรู้ต่อเขาผู้เปนเจ้าของตำราเรื่องรือสีชีพราหมน์ แต่ก็เกิดหยากรู้แต่นั้นมาว่า เหตุไฉนรูปรือสีดัดตนที่เขาทำไนเมืองไทยจึงไปพ้องกับท่าดาบสบำเพ็นตะบะของชาวอินเดีย เมื่อกลับมาจึงค้นหาตำรารือสีดัดตน พบอธิบายปรากตไนศิลาจารึกเรื่องส้างวัดพระเชตุพนฯ ว่า พระบาทสมเด็ดพระพุทธยอดฟ้าจุลาโลกโปรดไห้ "ตั้งตำรายาและรือสีดัดตนไว้เปนทาน" ตามสาลารายริมกำแพงวัดพระเชตุพนฯ รูปรือสีดัดตนส้างไนรัชกาลที่ 1 เปนรูปปั้น และคงมีอักสรจารึกศิลาติดไว้ไกล้กับรูปรือสีบอกว่า ดัดตัวท่านั้นแก้โรคหย่างนั้น ครั้นถึงรัชกาลที่ 3 เมื่อปติสังขรน์วัดพระเชตุพนฯ พระบาทสมเด็ดพระนั่งเกล้าเจ้าหยู่หัวโปรดไห้เปลี่ยนรูปรือสีเปนหล่อด้วยดีบุก และโปรดไห้พวกกวีแต่งโคลง 4 ขนานชื่อรือสีและบอกท่าดัดตนแก้โรคหย่างได ๆ จารึกสิลาติดประจำไว้กับรูปภาพตัวละบทหนึ่ง เรียกรวมกันว่า "โคลงรือสีดัดตน" พบตำราว่าด้วยเรื่องรือสีหรือดาบสทำท่าต่าง ๆ มีหยู่ไนเมืองไทยเพียงเท่านั้น จึงเปนปัญหาว่า ท่ารือสีดัดตนต่าง ๆ จะเปนท่าบำเพ็นตะบะของดาบสหย่างเขาว่าที่เมืองชัยบุระ หรือเปนท่าดัดตัวแก้โรคเมื่อยขบหย่างเช่นไทยถือเปนตำรา ฉันไม่รู้ว่าจะเปนหย่างไหนแน่มาช้านาน จนเมื่อออกมาหยู่เมืองปีนัง มีดาบสชาวอินเดียคนหนึ่งซึ่งขึ้นชื่อลือเลื่องว่าเคร่งครัดนักมาบำเพ็นตะบะนะเมืองปีนัง พวกชาวอินเดียที่เลื่อมไสเรี่ยไรกันซื้อที่ส้างอาสมไห้ดาบสนั้นหยู่แห่งหนึ่ง ฉันไปดูเห็นที่ตรงกลางบริเวนก่อเปนมนดป 8 เหลี่ยม หลังคาเปนซุ้มมียอดหย่างแบบอินเดีย มีมุขเด็ดข้างหน้าและเฉลียงโถงรอบมนดป เห็นตัวดาบสนั่งขัดสมาธิเหมือนหย่างพระประธานหยู่บนเตียงหน้ามุขเด็ด ผเอินผู้อุปถากพูดภาสาอังกริดได้ บอกอธิบายไห้รู้ว่า ดาบสนั้นสมาทานตะบะสองหย่าง คือ เว้นวจีกัมไม่พูดกับไคร ๆ หมด หย่างหนึ่ง กับนั่งสมาธิหยู่นะอาสนะอันเดียวตั้งเช้าจนค่ำทุกวันเปนนิจ หย่างหนึ่ง ฉันถามว่า ไนมนดปเปนที่สำหรับดาบสนอนหรือ เขาตอบว่า ยังไม่มีไครเคยเห็นดาบสตนนั้นนอนเลย โดยปรกติ พอค่ำ ดาบสก็ลุกจากอาสนะที่มุขเด็ดเข้าไปไนมนดป แต่ไปทำพิธีอีกชนิดหนึ่งเพื่อแก้เมื่อยขบ เห็นทำท่าต่าง ๆ บางที (ปลุก) ตัวลอยขึ้นไปก็มี ฉันได้ฟังก็เข้าไจแจ่มแจ้งสิ้นสงสัย ได้ความรู้ว่า การดัดตนนั้นเปนส่วนอันหนึ่งของการบำเพ็นตะบะนั่นเอง เพราะนั่งหรือยืนทีเดียวตลอดวันยังค่ำ ทรมานร่างกายเกินวิสัย ก็ย่อมเกิดอาการเมื่อยขบ จึงคิดวิธีดัดตนสำหรับระงับทุกขเวทนาอันเกิดแต่บำเพ็นตะบะ แล้วตั้งเปนตำราไว้แต่ดึกดำบรรพ ที่พวกชาวเมืองชัยบุระเขาบอกว่า เปนวิธีของพวกดาบสนั้น ก็ถูก ที่ไทยว่า เปนวิธีแก้เมื่อยขบ ก็ถูก เพราะไทยเราไม่เลื่อมไสวิธีตะบะของพวกถือสาสนาฮินดู เอาแต่วิธีดัดตัวแก้เมื่อยขบมาไช้ จึงเกิดตำรารือสีดัดตนขึ้นด้วยประการฉะนี้
One day, they took me to visit the Jaipur Museum, where I saw small statues of Indian ascetics displaying various postures, similar to the hermit stretching figures (Ruesi Dat Ton) at Wat Phra Chetuphon, though on a smaller scale, arranged in a display cabinet. Really, I ought to have asked what the figures were, but presuming to know better, I asked whether those figures represented posture exercises to relieve stiffness. They replied that they were not, explaining that those figures depicted various postures assumed by ascetics performing penance to achieve liberation (moksha). Upon hearing this, I felt ashamed of my presumption toward those who were masters of the lore regarding ascetics and Brahmins. Yet from that moment on, I grew curious as to why the Thai figures of hermit stretching resembled the ascetic penance postures of India. Upon my return, I searched for treatises on Ruesi Dat Ton and found an explanation recorded in the stone inscriptions detailing the construction of Wat Phra Chetuphon, stating that King Rama I had commanded that "medical treatises and hermit stretching postures be displayed as a charitable gift" along the open pavilions bordering the wall of Wat Phra Chetuphon. The hermit figures created in the first reign were molded statues, accompanied by stone inscriptions placed near each figure detailing which posture relieved which ailment. Later in the third reign, during the restoration of Wat Phra Chetuphon, King Rama III ordered the hermit figures replaced with pewter castings, and commissioned poets to compose four-line verses (khlong) specifying the hermit's name and describing which posture cured which affliction, inscribed on stone plaques alongside each image, collectively known as the "Khlong Ruesi Dat Ton." This was the extent of the texts regarding hermit or ascetic postures found in Thailand. Thus, the question remained: were the various hermit stretching postures originally practices of ascetic penance, as stated in Jaipur, or were they body stretches for relieving physical aches, as understood in Thai manuals? I remained uncertain for a long time until I went to live in Penang. An Indian ascetic renowned for his strict observance arrived to practice penance in Penang. Devout local Indians raised funds to purchase land and construct an ashram for him. I went to visit and saw that in the center of the grounds stood an octagonal pavilion (mondop) with a vaulted, spired roof in the Indian style, featuring a front porch and open verandas all around. I saw the ascetic seated cross-legged like a principal Buddha image on a couch before the front porch. Fortunately, his attendant spoke English and explained that the ascetic had undertaken two vows of penance: total silence (refraining from all speech) and sitting in meditation in that single spot continuously from morning till night every day. I asked whether the pavilion served as the ascetic's sleeping quarters. He replied that no one had ever seen the ascetic sleep; normally, at dusk, the ascetic would rise from his seat on the porch and step inside the pavilion to perform another type of ritual to relieve body stiffness, assuming various postures—sometimes even floating off the ground. Hearing this brought complete clarity and dispelled all my doubts, revealing that body stretching was an integral part of ascetic penance itself. Because sitting or standing unchanged throughout the entire day inflicts unnatural strain on the body, stiffness inevitably arises. Thus, methods of self-stretching were devised in ancient times to alleviate the painful sensations resulting from penance, codified into manuals. What the people of Jaipur said—that these were methods of the ascetics—was correct; and what the Thais held—that these were methods for relieving stiffness—was also correct. Because we Thais did not adopt the ascetic penance practices of Hinduism, we adopted only the physical stretching techniques for relieving stiffness, giving rise to the manual of Ruesi Dat Ton in this manner.
-
ถูกสาบ
Cursed
-
เมื่อฉันหยู่ที่เมืองชัยบุระนั้น จะไปไหน ๆ เขาไห้ไปรถไหย่เทียมม้าคู่ มีทหานม้าแห่แซงทั้งข้างหน้าข้างหลังไห้สมเกียรติยสของเจ้าต่างประเทส เพราะฉะนั้น เวลาไปไหนจึงมีคนดูทั้งสองข้างถนน วันหนึ่ง ฉันเห็นดาบสคนหนึ่งเกล้าผมสูง นุ่งห่มผ้าย้อมฝาด มีประคำคล้องคอ ยืนหยู่ริมถนนข้างหน้าแถวคนดู เมื่อรถฉันไปถึงตรงหน้า ดาบสยิ้มยกมือเปนทำนองอวยพร ออกอุทานเปนภาสาสันสกริต ได้ยินเข้าหูคำหนึ่งว่า "หริราชา" นึกว่าแกอำนวยการก็ยิ้มรับแล้วเลยผ่านไป เมื่อผ่านไปได้สักหน่อยหนึ่ง ยังไม่ห่างกันนัก ฉันเหลียวหน้ากลับไปดู เห็นดาบสตนนั้นทำหน้าตาถมึงทึง ยกไม้ยกมือกวัดแกว่ง ปากก็ว่าอะไรยืดยาว ฉันไม่ได้ยินถนัด แต่รู้ทีว่า เปนกิริยาโกรธ จึงนึกว่า ที่ดาบสตนนั้นยิ้มแย้มไห้พรตอนแรกเห็นจะขอทาน ครั้นไม่ได้เงินก็โกรธขึ้ง ออกปากตอนหลังน่าจะเปนคำสาบสรรค Curse ฉันถามขุนนางอังกริดที่เขาไปด้วยไนรถว่า เปนเช่นนั้นหรือหย่างไร เขาไม่บอกตรง ๆ เปนแต่บอกว่า ประเพนีประเทสราชไนอินเดีย เวลามหาราชาสเด็ดไปไหน มีขบวนแห่ ย่อมโปรยเงินเปนทานแก่ราสดรที่มาหยู่ข้างราชวิถี พวกนั้นเคยได้เงิน จึงอยากได้อีก ฉันได้ฟังอธิบายก็ได้ความรู้เพิ่มขึ้นอีกสองหย่าง คือ
While I was in Jaipur, whenever I went anywhere, they provided a large pair-horse carriage flanked by cavalry escorts fore and aft to accord appropriate honor to a foreign prince. Consequently, crowds gathered on both sides of the street whenever I passed. One day, I noticed an ascetic with his hair piled high, clad in saffron-dyed robes, wearing prayer beads around his neck, standing by the roadside in front of the spectators. As my carriage reached him, the ascetic smiled, raised his hand in blessing, and uttered an exclamation in Sanskrit, among which I caught the word "Hariraja." Thinking he was offering a blessing, I smiled in return and passed on. Having gone just a short distance further, I turned around to look and saw the ascetic glaring fiercely, waving his arms about, his mouth moving in a lengthy tirade. Although I could not hear clearly, his demeanor was plainly angry. It occurred to me that his initial smile and blessing had been a plea for alms; receiving no money, he turned furious, and his subsequent outburst was likely a curse. I asked the British official riding with me in the carriage whether that was the case. He did not give a direct answer, merely explaining that in the princely states of India, whenever a Maharaja traveled in procession, money was scattered as alms to the subjects lining the royal route; those people were accustomed to receiving money and thus expected it. Hearing his explanation yielded two further insights:
-
ประเพนีพระเจ้าแผ่นดินโปรยเงินพระราชทานราสดรสองข้างราชวิถีก็มีไนเมืองไทยไนเวลาแห่สเด็ดโดยขบวนพยุหยาตรา เช่น เลียบพระนครหรือสเด็ดไปทอดพระกฐินโดยขบวนพยุหยาตราก็ซงโปรยเงิน ฉันได้เคยเห็นเมื่อเปนราชองครักส์แห่สเด็ดหลายครั้ง ถ้าซงพระยานมาสสเด็ดไปทางบก มีกรวยปักไว้ข้างที่ประทับ ไนกรวยมีขันทองลงยาไส่เงินสลึงเงินเฟื้องซงหยิบโปรยพระราชทานราสดรทั้งสองข้างทาง ถ้าสเด็ดไปทางเรือ ทำเปนลูกไม้กลมไส่เงินปลีกไว้ไนนั้น เมื่อซงโปรย ลูกไม้ก็ลอยน้ำหยู่ไห้ราสดรเก็บ เปนประเพนีไทยเราได้มาจากอินเดียแต่ดึกดำบรรพหย่างหนึ่ง
The custom of a king scattering money as gifts to the people on both sides of the royal road also existed in Thailand when the king traveled in a royal procession, such as when making a circuit of the capital or going to present the royal kathina offering in procession; on such occasions he would scatter money as well. I saw this many times when I served as a royal guard accompanying the king. When His Majesty traveled by land in the royal carriage, a cone-shaped container was placed beside his seat. Inside it was an enamelled gold bowl containing silver coins of various small denominations, which he would take and scatter as gifts to the people on both sides of the road. When he traveled by boat, small round fruit-like containers were made with small coins inside. When he scattered them, the little objects floated on the water for the people to collect. This is another Thai custom that we inherited from India in ancient times.
-
ได้ความรู้อีกหย่างหนึ่งนั้น คือ การสาบสรรคซึ่งผู้มีริทธิ์เดชกะทำร้ายแก่ผู้อื่นอันมีกล่าวไนหนังสือเก่าทั้งทางสาสนาไสยสาสตรและพระพุทธสาสนาที่มาจากอินเดีย เพิ่งได้เห็นว่า วิธีสาบนั้นออกปากตะโกนแช่งเอาซึ่ง ๆ หน้า ไม่ลอบภาวนาสาบไนที่ลับเหมือนหย่างที่เรียกว่า "ทำกฤตยาคม" หรือำปั้นรูปเสกแช่งแล้วเอาไปฝังไว้ ส่อว่า วิธีสาบแช่งมีสองหย่างต่างครูกัน
Another insight gained concerned curses inflicted by persons of supernatural power upon others, as mentioned in ancient texts of both Brahmanical sorcery and Buddhism originating from India. I saw for the first time that the method of cursing was to shout the curse directly to one's face, rather than secretly chanting curses in private—such as performing sorcerous rites or shaping effigies to spell-bind and bury—indicating that cursing methods fall into two distinct traditions.
-
ฉันได้เห็นของประหลาดเข้าเรื่องนิทานโบรานคดีที่เมืองชัยบุระ 3 หย่างดังพรรนนามา ยังมีของประหลาดได้เห็นแห่งอื่นไนอินเดีย จะเล่าไนนิทานเรื่องต่อไป
I saw three remarkable things at Jaipur that belong to the subject of archaeological tales, as described above. There were also other remarkable things I saw elsewhere in India, which I shall relate in the next tale.