Among the Weeds: II

II

II

— Tém bardziéj trzeba przeciwko niéj działać.

— All the more reason to fight against it.

— Tak wszyscy mówią z początku... a potem... potem...

— That's what everyone says at first... and then... then...

Oparł czoło na ręku i spoglądał przed siebie ze smutnym wyrazem, jaki zwykle cechuje bezsilnych.

He rested his forehead on his hand and gazed ahead with the sad expression so often seen in those who feel powerless.

Służba tymczasem przyniosła obiad.

Meanwhile, the servants brought in dinner.

Edmund zapotrzebował czegoś i odezwał się po niemiecku.

Edmund asked for something in German.

Jan podniósł głowę.

Jan raised his head.

— Czy i ty także? — zapytał.

— You too? — he asked.

Fala krwi oblała twarz Edmunda.

A flush of blood spread across Edmund's face.

— Ot widzisz — wyjąkał — tu wszystko po niemiecku.

— You see — he stammered — everything here is in German.

Z początku to razi, ale jak tu pomieszkasz lat parę — sam jak ja będziesz się odzywał.

At first it grates on you, but after you've lived here for a few years, you'll find yourself speaking it too, just as I do.

— Zdaje mi się, że nie.

— I don't think so.

— Bo wierz mi, tu jest źle bardzo tym, którzy inaczéj mówią i myślą; tacy nie mają tu co robić.

— Believe me, it's very hard here for those who speak and think differently; people like that have no place here.

Mówił to ze smutkiem wielkim, który stał się u niego górującą nutą.

He spoke with profound sadness, which had become the dominant note in his character.

Znać w nim było miękką naturę, pozbawioną zupełnie siły oporu.

He was clearly of a gentle nature, entirely lacking the strength to resist.

— Gdybyś wiódł takie życie jak moje...

— If you led a life like mine...

Podniósł niebieskie oczy na towarzysza, chcąc mu się poskarżyć i zaczerpnąć siły w jego spojrzeniu, ale wzrok Jana był spuszczony.

He raised his blue eyes to his companion, wanting to confide his troubles and draw strength from his gaze, but Jan's eyes were lowered.

— Co ty wiesz o mnie? — spytał porywczo — lepiéj o tém nie mówić.

— What do you know about me? — he asked sharply. — Better not to talk about it.

— Już myślałem, że się tu zżyłem — ciągnął daléj Edmund — przywykłem, poddałem głowę i serce, ty znowu przynosisz mi uczucia, myśli, marzenia dawne, które powszednie życie zgłuszyło.

— I had already thought I'd settled into life here — Edmund continued — I'd grown accustomed to it, surrendered my mind and heart, and now you bring back old feelings, thoughts, and dreams that everyday life had drowned out.

Na co?

What for?

Wszak one ziścić się nie mogą.

After all, they can never come true.

Dlaczego tak na mnie patrzysz?

Why are you looking at me like that?

Rzeczywiście młody doktor wpatrywał się badawczo w twarz swego towarzysza, a wzrok jego przenikał do głębi i budzić się zdawał zamarłe pierwiastki.

Indeed, the young doctor was studying his companion's face intently, and his gaze seemed to penetrate to its depths and awaken dormant elements within him.

— Nic — odparł. — Przypominam tylko sobie...

— Nothing — he replied. — I'm just remembering...

— Co?

— What?

— Choćby ten dzień, kiedy my dwaj i kilku jeszcze innych kolegów, idących razem od pierwszych klas gimnazyalnych, żegnaliśmy się po złożeniu uniwersyteckich egzaminów.

— Take that day, for instance, when the two of us and several other friends, who had been together since our first years at secondary school, said goodbye after completing our university examinations.

— Ach!

— Ah!

byliśmy wówczas jeszcze prawdziwemi dziećmi, mieliśmy piękne marzenia.

We were still true children then, with beautiful dreams.

— Dlaczego je wyśmiewasz?

— Why do you mock them?

Ideały młodzieńcze powinny zawsze przyświecać ludziom w drodze życia, jeśli rzeczywiście są ludźmi.

The ideals of youth should always light people's way through life, if they are truly human beings.

Mówił to z wielką prostotą, jakby chodziło o rzeczy zwyczajne, nie ulegające żadnéj wątpliwości, jakby nie rozumiał rozkładowéj siły życiowych prądów.

He said this with great simplicity, as though speaking of ordinary matters beyond all doubt, as though he did not understand the destructive force of life's currents.

— Ależ w takim razie, czemu nie szukasz odpowiedniejszego środka dla wprowadzenia w czyn swoich teoryi?

— But in that case, why don't you seek a more suitable way of putting your theories into practice?

Edmund wypowiadał te ostatnie wyrazy z rodzajem irytacyi.

Edmund uttered these last words with a certain irritation.

— Czemu? — zawołał Jan — ty na seryo pytasz mnie czemu?

— Why? — cried Jan. — Are you seriously asking me why?

Zdawało się, że wzbierały w nim fale uczuć.

It seemed that waves of emotion were surging within him.

Przez chwilę twarz jego zapłoniła się, jakby padły na nią odblaski ognia, ale to trwało krótko; zapuścił na oczy rzęsy i po chwili mówił już głosem zwykłym, nieco tylko drgającym i stłumionym:

For a moment his face flushed, as though firelight had fallen upon it, but this lasted only briefly; he lowered his eyelashes over his eyes, and a moment later he was speaking in his usual voice, only slightly trembling and subdued:

— Pociąga mnie tu moja specyalność.

— My own field of specialisation is what draws me here.

Zagranicą będąc zacząłem studyować choroby, jakie są dziedzictwem rozmaitych przemysłów.

While abroad, I began studying the diseases that are the legacy of various industries.

Łódź dla mnie jest wybornym punktem obserwacyjnym.

For me, Łódź is an excellent vantage point for observation.

Mówił to już z zupełnym spokojem.

He now spoke with complete calm.

— Ha — szepnął Edmund — jesteśmy w wieku specyalności.

— Ah — Edmund murmured — we live in an age of specialisation.

Każdy ją mieć musi.

Everyone must have one.

Rozmowa rwała się chwilami.

Their conversation faltered from time to time.

Od czasu rozstania się obadwaj poszli snać innemi drogami, wyrobili sobie odrębne pojęcia, do których każdy z nich powracał mimowolnie.

Since they had parted, the two men had evidently gone their separate ways and formed different views, to which each instinctively kept returning.

Restauracya zapełniała się coraz więcéj, na wszystkie strony słychać było mowę tylko niemiecką.

The restaurant was growing increasingly crowded, and German was the only language heard all around them.

— Powiedz mi — spytał nagle Krzesławski — czy tu niema innéj restauracyi?

— Tell me — Krzesławski suddenly asked — isn't there another restaurant here?

Edmund zarumienił się znowu.

Edmund blushed again.

— Jest — odpowiedział nieśmiało, gdyż czuł na sobie badawczy wzrok kolegi.

— There is — he replied timidly, feeling his friend's searching gaze upon him.

— I ty się tutaj stołujesz... i mnie tam nie zaprowadziłeś?

— And you eat here... and you didn't take me there?

— Widzisz, tu wszyscy się schodzą...   — Rozumiem, wszak powiedziałeś, że nie dorośliśmy do tego, aby protegować swoich.

— You see, everyone meets here... — I understand. After all, you said we weren't sufficiently mature to support our own people.

A czy tu wszyscy goście są niemcami?

And are all the guests here Germans?

Rozmowa ich toczyła się głośno i usłyszaną została przy sąsiednim stoliku, przy którym siedzieli dwaj okoliczni ziemianie.

Their conversation was carried on loudly and was overheard at the neighbouring table, where two local landowners were sitting.

Tak przynajmniéj pozwalały się domyślać ogorzałe ich twarze i sumiaste wąsy.

At least, that was what their weather-beaten faces and bushy moustaches suggested.

— Kelner! — zawołał jeden z nich i rozkazał coś po niemiecku.

— Waiter! — one of them called out and gave an order in German.

Kelner podbiegł a gość odezwał się znowu do swego towarzysza tak głośno, aby go nasi koledzy usłyszeli.

The waiter hurried over, and the gentleman spoke again to his companion, loudly enough for our two friends to hear.

— Dla mnie to nie jest żadną trudnością mówić po niemiecku; od dziecka przecież miałem w rodzicielskim domu bonę niemkę i nauczyłem się tego języka lepiéj niż własnego.

— Speaking German is no difficulty for me; after all, ever since I was a child, we had a German governess in my parents' home, and I learned that language better than my own.

— Naturalnie, tak jest przecież w każdym porządnym domu — odparł także po niemiecku jego towarzysz, kołysząc się na krześle — to język potrzebny koniecznie, europejski, wszechświatowy.

— Naturally, that's how it is in every respectable household — his companion replied in German as well, rocking back and forth in his chair. — It is an absolutely essential language, a European language, a universal one.

— Czy słyszysz? — zapytał półgłosem Brzeźnicki.

— Do you hear that? — Brzeźnicki asked in a low voice.

W téj chwili drzwi sali otwarły się z trzaskiem i wszedł do niéj wysoki mężczyzna, imponującéj powierzchowności.

At that moment, the doors of the dining room flew open with a bang, and a tall, imposing-looking man entered.

Średniego wieku, bo nie dobiegał jeszcze pięćdziesiątki, miał na twarzy wyraz niezwykłéj powagi, do któréj nadawał się jego wzrost i regularne rysy.

He was middle-aged, not yet fifty, and his face bore an expression of extraordinary gravity, well suited to his height and regular features.

Ciemne włosy przerzedzone były mocno nad czołem, oczy niezbyt wyrazistego koloru, przymrużone zwykle, nie rozjaśniały sztywnéj fizyonomii objętéj długiemi bokobrodami.

His dark hair had thinned considerably above the forehead, and his eyes, of an indistinct colour and usually half-closed, did nothing to brighten his stern face, framed by long side-whiskers.

— Mój wuj, Aureli Świrski — szepnął Edmund — zdaje mi się, żeście się znali.

— My uncle, Aureli Świrski — Edmund whispered. — I believe you two know each other.

Nowoprzybyły, wszedłszy z drugiego końca sali, powoli zbliżał się do stolika, zajętego przez dwóch byłych kolegów.

The newcomer, having entered at the far end of the room, slowly made his way towards the table occupied by the two former classmates.

Miał tutaj wielu znajomych, bo witał się na wszystkie strony; powitania jednak przechodziły całą gamę złożoną z tonów i półtonów subtelnych.

He had many acquaintances here, for he greeted people in every direction; his greetings, however, ran through an entire scale of subtle shades and nuances.

Do jednego wyciągał całą rękę, do innych tylko dwa palce, temu skinął przyjaźnie głową, dla tamtego znów skinienie było tak lekkie, iż zaledwie dostrzedz je było można, a byli i tacy, dla których miał głęboki ukłon, nawet miodowy uśmiech.

To one person he extended his whole hand, to others only two fingers; to one he gave a friendly nod, while to another his gesture was so slight that it could scarcely be noticed. There were even some to whom he offered a deep bow and a honeyed smile.

Każdy przyznać musiał, iż pan Aureli był mistrzem w sztuce ukłonów; łatwo było z nich wywnioskować stopień, jaki każdy witany przez niego zajmował w hierarchii społecznéj.

Everyone had to admit that Mr Aureli was a master of the art of greeting; from his bows, one could easily determine the rank each person he greeted occupied in the social hierarchy.

Oddawał każdemu co mu się należało, ani na jednę miarę więcéj, ani na jednę mniéj.

He gave everyone exactly what was due to them, neither one degree more nor one degree less.

Poza tą jednak dyplomacyą był ogólnie grzeczny dla wszystkich, uważał bowiem grzeczność za oznakę dobrego tonu, a może i za dobre wyrachowanie; trzymał się zasady, iż na grzeczności nikt nie traci, niekiedy też posuwał ją zbyt daleko.

Apart from this diplomacy, however, he was generally courteous to everyone, for he considered politeness a mark of good breeding, and perhaps a sound investment as well. He held to the principle that nobody ever loses by being polite, and sometimes carried it too far.

Edmund powstał na powitanie swego wuja, który podał mu przyjaźnie rękę; Jana także przypomniał sobie zaraz, z szybkością pamięci dobrze świadczącą o stanowisku młodego człowieka.

Edmund rose to greet his uncle, who shook his hand warmly; he also immediately remembered Jan, with a speed of recollection that spoke well of the young man's standing.

Znał go nietylko z czasów gdy siostrzeniec był w uniwersytecie, a on sam mieszkał w Warszawie, ale potem spotkał Jana w jednéj ze swych licznych zagranicznych wędrówek.

He knew him not only from the days when his nephew was at university and he himself lived in Warsaw, but had also met Jan later during one of his numerous travels abroad.

Przypomniał to sobie zaraz i cieszył się z odnowienia miłéj znajomości.

He recalled this at once and was pleased to renew the pleasant acquaintance.

— Potrzeba nam tu — mówił z namaszczeniem, głosem przyciszonym — potrzeba nam tu bardzo ludzi zdolnych, dobréj woli i silnych przekonań.

— What we need here — he said solemnly, in a subdued voice — what we greatly need here are capable people, people of goodwill and firm convictions.

Powtarzam to zawsze Edmundowi, skoro na Łódź narzeka.

I always tell Edmund this whenever he complains about Łódź.

— Ja zamierzam tu osiąść stale.

— I intend to settle here permanently.

— To dobra, piękna, pożyteczna myśl — myśl bardzo szlachetna!

— That is a good, noble, worthwhile idea — a truly noble idea!

Pan Aureli mówił to z zapałem, chociaż prawie po cichu.

Mr Aureli said this enthusiastically, though almost in a whisper.

W ogóle lubił przemawiać w ten sposób, aby słyszeli go tylko ci, dla których uszu słowa jego były przeznaczone.

In general, he liked to speak in such a way that only those for whose ears his words were intended could hear him.

Podnosił zaś głos wówczas tylko, gdy zdania, jakie wypowiadał, adresowane były gdzieindziéj, nie do tego, z którym rozmawiał.

He raised his voice only when the remarks he was making were addressed elsewhere, rather than to the person with whom he was speaking.

Usłużny pomimo swéj powagi, postanowił zyskać sobie prawa do wdzięczności nowego przybysza, zaznajamiając go z jedną z powag lekarskich miejscowych, która przypadkiem znajdowała się właśnie w restauracyi.

Helpful despite his solemn demeanour, he decided to earn the gratitude of the newcomer by introducing him to one of the local medical authorities, who happened to be in the restaurant at that very moment.

— Herr Frömlich — odezwał się podchodząc do jednego z gości — muszę panu przedstawić młodego kolegę, który tylko co przybył tutaj, a zatem nie miał jeszcze czasu złożyć panu swego uszanowania.

— Herr Frömlich — he said, approaching one of the guests — I must introduce you to a young colleague who has only just arrived here and therefore has not yet had an opportunity to pay his respects to you.

Pan Frömlich w okularach, zakrywających nieco przebiegłe oczy, zmierzył od stóp do głowy tego nowego kolegę, siląc się na grzeczność, chociaż nowych kolegów nie lubił.

Mr Frömlich, whose spectacles partly concealed his shrewd eyes, surveyed the new colleague from head to toe, making an effort to be polite, although he disliked newcomers.

— Pan Jan Krzesławski — prezentował wuj Edmunda — skończył uniwersytet warszawski, a przez pięć lat dopełniał studyów w wielkich klinikach europejskich.

— Mr Jan Krzesławski — Edmund's uncle introduced him — graduated from the University of Warsaw and spent five years furthering his studies at the great European clinics.

Tego rodzaju kolegów to już pan Frömlich nienawidził; nie wypadało mu jednak niechęci okazać, więc wyciągnął protekcyonalnie rękę, zamruczał coś niezrozumiale i oddalił się śpiesznie.   — To jedna z najbardziéj wpływowych osobistości w naszém mieście — objaśnił Świrski. — Kto chce mieć pacyentów, musi z nim być dobrze.

Mr Frömlich particularly detested colleagues of this kind; however, it would not have been proper to show his dislike, so he extended his hand in a patronising manner, muttered something unintelligible, and hurried away. — He is one of the most influential figures in our city — Świrski explained. — Anyone who wants to have patients must stay on good terms with him.

— Któż on jest?

— Who is he?

— Tu urodzony, ale niemiec jak oni wszyscy, nawet nie wiem czy mówi po polsku.

— Born here, but German, like all the rest of them. I don't even know whether he speaks Polish.

— Jakże może rozmówić się z chorymi.

— How can he communicate with his patients, then?

— Żartujesz pan, klientelę jego składa arystokracya łódzka.

— Surely you jest. His clientele consists of Łódź's aristocracy.

Są to wszystko landsmani .

They are all *Landsleute*.

Tylko niemiec taką klientelę pozyskać może — dodał z westchnieniem. — Cóż pan chce!

Only a German can attract such a clientele — he added with a sigh. — What can you expect!

tak ułożyły się nieszczęsne tutejsze stosunki.

That is how these wretched local conditions have developed.

I pan Aureli wskazał spojrzeniem przy sąsiednim stoliku dwóch obywateli, władających równie dobrze niemieckim jak własnym językiem, którzy prowadzili pomiędzy sobą rozmowę, siląc się na czysto germański akcent.

And Mr Aureli indicated with a glance two gentlemen at the neighbouring table, who spoke German as fluently as their own language and were conversing with one another, striving to maintain a perfectly German accent.

Pan Aureli zbliżył się do nich i wkrótce doleciał Jana głos jego, przemawiający również po niemiecku.

Mr Aureli approached them, and soon Jan heard his voice speaking German as well.

Zapewne nieszczęsne łódzkie stosunki zmuszały go do tego.

No doubt the wretched conditions in Łódź compelled him to do so.

— Jakież stanowisko twój wuj tutaj zajmuje? — zapytał. — Czyż i on zależy od tutejszych potentatów?

— What position does your uncle hold here? — he asked. — Is he too dependent on the local magnates?

— Jest rejentem, więc człowiekiem niby niezależnym, ale zależymy tu od nich wszyscy, pośrednio lub bezpośrednio.

— He is a notary, supposedly an independent man, but here we are all dependent on them, directly or indirectly.

Czyż to tak trudne do pojęcia?

Is that really so difficult to understand?

Wszakże przy nich jest kapitał.

After all, they control the capital.

— Tak, przy nich jest kapitał — powtórzył zwolna Jan i wstał od stołu.

— Yes, they control the capital — Jan slowly repeated, and rose from the table.

Atmosfera téj sali poczynała go dusić; gości przybywało, gwar i hałas się wzmagał, a ten drażnił go w dziwny sposób.

The atmosphere in the room was beginning to suffocate him; more and more guests were arriving, the din and commotion were growing louder, and the noise irritated him in a strange way.

Obiad był skończony, zapłacił i wyszli razem.

Dinner was over. He paid, and they left together.

— Cóż teraz robisz? — spytał Edmund.

— What are you going to do now? — Edmund asked.

— Rozejrzę się po Łodzi i poszukam mieszkania.

— I'll look around Łódź and find somewhere to live.

— Pomógłbym ci ale teraz właśnie mam czas zajęty.

— I'd help you, but unfortunately I'm rather busy at the moment.

— Bądź spokojny, przywykłem zawsze i wszędzie sam sobie radzić.

— Don't worry, I'm accustomed to managing on my own, wherever I am and whatever the circumstances.

Wziął adres Edmunda i rozeszli się.

He took Edmund's address, and they went their separate ways.

— A pamiętaj — zawołał za kolegą Brzeźnicki — wieczorem nie wychodź bez broni, a najlepiéj nie wychodź wcale.

— And remember — Brzeźnicki called after his friend — don't go out in the evening without a weapon, and better still, don't go out at all.

— Żartujesz chyba, nie jesteśmy przecież na pustyni.

— Surely you're joking. We're not in the wilderness, after all.

— Niestety, zabójstwa i rabunki trafiają się tu codziennie.

— Unfortunately, murders and robberies happen here every day.

— Więc aż do tego dochodzi?

— So things have really come to that?

Stał chwilę wodząc zamyślonym wzrokiem po mieście wrzącém gorączkowém życiem, jakby chciał zmierzyć te moralne i materyalne nędze, które nurtują przemysłową ludność i popychają na drogę zbrodni.

He stood for a moment, gazing thoughtfully over the city, which seethed with feverish activity, as though trying to measure the moral and material misery that gnawed at its industrial population and drove people towards crime.

Edmund oddalił się w swoję stronę, a Jan szedł powoli szerokiemi ulicami, wśród mnóstwa przechodniów, usuwając się z drogi tym, którzy nieśli ciężary, lub spieszyli, widocznie gnani myślą jakąś; szedł uważny na wszystko, spoglądał w twarze, nasłuchywał mowy.

Edmund went off in his own direction, while Jan walked slowly along the broad streets amid the crowds of passers-by, stepping aside for those carrying loads or hurrying along, apparently driven by some pressing thought. He walked attentively, observing faces and listening to people's speech.

Słońce jeszcze nie zaszło, nie obawiał się więc jeszcze rabunku.

The sun had not yet set, so he had no reason to fear being robbed just yet.

Na najwyższém piętrze wielkiego domu, położonego przy jednéj z bocznych ulic, w mieszkaniu którego okna wychodziły na dziedzieniec pełen kurzu, brudu, nawoływań handlarzy, krzyku bijącéj się dziatwy, można było zawsze w nizkiém oknie zobaczyć głowę młodéj kobiety, pochylonéj nad maszyną do szycia.

On the top floor of a large house on one of the side streets, in an apartment whose windows overlooked a courtyard filled with dust, filth, the calls of street vendors and the cries of children fighting, one could always see the head of a young woman bent over a sewing machine in a low window.

I wieczorem, przy świetle lampy, cień jéj rysował się na szybie zawsze w jednéj postawie.

Even in the evening, by lamplight, her shadow could always be seen outlined against the windowpane in the same position.

Dom, chociaż duży, zamieszkany był głównie przez ludność ubogą, oficyalistów fabrycznych, rzemieślników, drobnych handlarzy.

Although the house was large, it was inhabited chiefly by poor people: factory clerks, craftsmen and small traders.

Z tego powodu dziedziniec był gwarny i jak ulica pełen pracowitego ruchu.

For this reason, the courtyard was noisy and bustling with activity, much like a street.

W takim domu bogaci mieszkać by nie chcieli; lokale małe składały się z dwóch lub trzech pokoików.

The wealthy would never have wanted to live in such a house; the apartments were small, consisting of just two or three little rooms.

O wygodzie lokatorów nikt nie pomyślał; wodę nosić musiano z pompy umieszczonéj na dziedzieńcu, schody brudne, nigdy nie myte, wieczorem oświetlone były naftową lampką, dającą więcéj kopciu i swędu niż światła.

No one had given a thought to the tenants' comfort; water had to be carried from a pump in the courtyard, and the dirty, never-washed stairs were lit in the evening by a little oil lamp that gave off more soot and foul smoke than light.

W mieszkaniach piece dymiły, a za wentylatory służyły szpary w niedomykających się drzwiach i oknach.

The stoves smoked in the apartments, while the gaps in ill-fitting doors and windows served as ventilation.

Mieszkanie, do którego należało okno pracowitéj kobiety, składało się z dwóch niewielkich izdebek i z mniejszéj jeszcze kuchni.

The apartment to which the industrious woman's window belonged consisted of two small rooms and an even smaller kitchen.

Oczywiście ludzie zajmujący tak nędzny lokal nie wiele potraw gotują, nie potrzebują więc ani obszernego miejsca do ich przyrządzania, ani licznych naczyń.

Naturally, people living in such miserable quarters did not cook many dishes, and therefore needed neither much space to prepare them nor a great deal of cookware.

Pomimo szczupłości lokalu, rodzina składała się z pięciu osób: ojca, matki większą część życia spędzającéj w łóżku, i trojga dzieci.

Despite the cramped quarters, the family consisted of five people: a father, a mother who spent most of her life in bed, and three children.

Dwoje młodszych, Emil i Józia, chodzili do szkoły, a najstarsza, Anna, przykładała się szyciem na maszynie do utrzymania całéj gromadki, bo zarobek ojca starczyć wszystkim wydatkom nie mógł.

The two younger children, Emil and Józia, went to school, while the eldest, Anna, helped support the whole family by sewing on a machine, since their father's earnings were not enough to cover all their expenses.

Ona to utrzymywała wzorowy porządek, zdobiący ubogie mieszkanie.

It was she who maintained the exemplary tidiness that adorned the poor little home.

Widać było wszędzie ślady pracowitéj ręki, która nie szczędziła starań, cerowała, czyściła, naprawiała.

Everywhere one could see the traces of an industrious hand that spared no effort, mending, cleaning and repairing.

Tylko dzięki temu, stare sprzęty jeszcze mogły pozostawać w służbie czynnéj.

Only thanks to this care could the old furnishings still remain in active service.

Pierwszy pokój o dwóch oknach, do którego wchodziło się przez kuchnię, nie miał wcale pretensyi do jakiegokolwiek wyłącznego przeznaczenia; nie był ani salonem, ani jadalnią, ani pokojem sypialnym, ale łączył te wszystkie użytki, jak to zwykle dzieje się u ludzi ubogich, choćby należących niegdyś do wyższych warstw społecznych.

The first room, with its two windows and entrance through the kitchen, made no claim to any particular purpose; it was neither a parlour, nor a dining room, nor a bedroom, but combined all these functions, as is usually the case in poor households, even those whose members may once have belonged to the upper classes.

W pokoju tym stało łóżko matki, a na starym szezlongu, pomiędzy oknami, sypiał ojciec.

The mother's bed stood in this room, while the father slept on an old chaise longue between the windows.

Szezlong ten w dzień spełniał inne obowiązki, był przed nim stół okrągły, na którym zastawiano obiad lub herbatę; pod oknem była maszyna Anny i stół drugi założony robotą.

During the day, the chaise longue served another purpose. In front of it stood a round table on which dinner or tea was served; beneath the window stood Anna's sewing machine, and beside it another table covered with work.

Białe firanki zasłaniały przepalone szyby; na firankach czystych można było dostrzedz pod światło mnóstwo cer starannie wykonanych.

White curtains covered the cracked windowpanes; held up to the light, the clean curtains revealed numerous carefully made patches.

Łóżko zasłane było czystą bielizną; na niém chora matka, ubrana w kolorowy kaftanik i biały muślinowy czepeczek, spoczywała, czasami tylko wzdychając lub odzywając się gderliwie.

The bed was made with clean linen. Upon it lay the sick mother, dressed in a colourful jacket and a little white muslin cap, resting and occasionally sighing or making some querulous remark.

Znać na niéj było ślady minionéj piękności; świadczyły o niéj delikatne rysy i oczy wielkie, głęboko zapadłe, które niegdyś tryskały życiem.

Traces of her former beauty were still visible; her delicate features and large, deeply sunken eyes, which had once sparkled with vitality, bore witness to it.

Nad łóżkiem, na hebanowej półeczce, stał stary bronzowy zegar, który ochrzypłym głosem wydzwaniał zawsze fałszywe godziny i kwadranse.

Above the bed, on a little ebony shelf, stood an old bronze clock that invariably chimed the hours and quarters in a hoarse, discordant voice.

Spłowiały dywanik chronił chorą od wilgoci ściany ścianę ; na nim, pod obrazkiem Matki Bozkiéj Częstochowskiéj, wisiały dwie miniatury: jedna przedstawiała młodego męzczyznę w mundurze wojskowym, druga piękną kobietę z bufiastemi rękawkami i węzłem włosów na wierzchołku głowy.

A faded little rug protected the sick woman from the damp wall; above it, beneath a picture of Our Lady of Częstochowa, hung two miniatures: one depicted a young man in military uniform, the other a beautiful woman with puffed sleeves and her hair gathered in a knot on top of her head.

Były to widocznie pamiątki rodzinne, zabytki świadczące o lepszéj przeszłości i jedyna jéj pozostałość.

They were evidently family keepsakes, relics bearing witness to a better past and its only remaining traces.

W drugim maleńkim pokoiku, wyłącznie należącym do dzieci, Emil i Józia przygotowywali się do lekcyi.

In the second, tiny room, which belonged exclusively to the children, Emil and Józia were preparing their lessons.

Maszyna Anny warczała, poruszana szybko, a choć zmrok zapadał, ona nie składała jeszcze roboty.

Anna's sewing machine rattled as she worked it rapidly, and although dusk was falling, she had not yet put her work aside.

— Andziu, ciemno już, oczy sobie popsujesz — odezwała się matka.

— Anna, it's already dark. You'll ruin your eyes — her mother remarked.

— O!

— Oh!

ja widzę doskonale.

I can see perfectly well.

— To tak zawsze.

— It's always the same.

Nikt słuchać mnie nie chce — zawołała chora niecierpliwie.

Nobody wants to listen to me! — the sick woman cried impatiently.

— Nie gniewaj się mamo, chciałam tylko szwu dokończyć.

— Don't be cross, Mama. I only wanted to finish this seam.

Ot już kładę robotę — odparła łagodnie, łącząc uczynek do słów.

There, I'm putting my work away now — she replied gently, matching her actions to her words.

Wstała, wyprostowała zmęczone członki i wówczas można było ocenić jéj zgrabną kibić.

She stood up and stretched her tired limbs, and only then could one appreciate her graceful figure.

Twarz jéj blada, jak zwykle u istot rozwijających się w złych hygienicznych warunkach, bez powietrza i ruchu, odżywianych byle jak, była jednak piękna.

Her face was pale, as is usual with those who grow up in poor hygienic conditions, deprived of fresh air and exercise and inadequately nourished; yet it was beautiful.

Rysy jéj, chorobliwéj delikatności, stały się tém podatniejsze do odzwierciedlenia wewnętrznéj istoty i utworzyły z nią tak nierozdzielną całość, iż można było przedstawić Annę jako żywe wcielenie męztwa, cierpliwości i słodyczy.

Her features, delicate to the point of fragility, had become all the more receptive to reflecting her inner nature, and were so inseparably united with it that Anna might be described as the living embodiment of courage, patience, and gentleness.

Szafirowe oczy roztaczały w koło blaski spokojne, którym oprzeć się było trudno; różowe usta rozchylały się uśmiechem smutnym ale tak łagodnym, że wnikał do serca; szczupły owal twarzy miał matową barwę kości słoniowéj.

Her sapphire-blue eyes radiated a quiet light that was difficult to resist; her rosy lips parted in a sad yet so gentle a smile that it reached straight to the heart; the slender oval of her face had the muted hue of ivory.

Ciemne włosy, gładko zaczesane, odkrywały czoło poważne, na którém przedwczesna troska wyryła pomiędzy gęstemi brwiami podłużną bruzdę.

Her dark hair, neatly combed back, revealed a serious forehead on which premature worry had carved a long furrow between her thick eyebrows.

— Zmęczona jesteś? — zapytała z opryskliwą troskliwością chora.

— Are you tired? — the sick woman asked with a gruff sort of concern.

— Nie, mamo.

— No, Mama.

— Alboż ty się kiedy przyznasz!

— As if you would ever admit it!

Jesteś tak samo skryta jak twój ojciec.

You're just as secretive as your father.

— Mamo — zaprzeczyła.

— Mama — she protested.

— Ojciec zawsze krył się ze wszystkiém, jak ty słuchać mnie nie chciał, i ot... jak na tém wyszedł!

— Your father always kept everything from me, just as you refuse to listen to me, and look... just see how it turned out!

Gdybym ja była znała jego interesa z tym Hardmutem!

If only I had known about his dealings with that Hardmut!

Ale on nie powiedział mi nic nigdy!

But he never told me a thing!

— Mamo — na co wspominać to, co się nie odstanie.

— Mama, what's the use of bringing up what cannot be undone?

— Kiedy ojciec i dziś tak samo słuchać mnie nie chce.

— But your father still refuses to listen to me, even now.

Jakaż ja nieszczęśliwa!

How miserable I am!

Anna podczas téj mowy stała w oknie, zapatrzona w ciasny horyzont.

During this conversation, Anna stood by the window, gazing out at the narrow horizon.

W górze, podnosząc głowę, można było dojrzeć żółtą ścianę przeciwległéj oficyny, na którą padały ostatnie promienie zachodzącego słońca, i niby przez szczelinę wązki skrawek nieba.

Looking upwards, one could make out the yellow wall of the opposite wing of the building, upon which the last rays of the setting sun were falling, and, like a glimpse through a narrow crack, a thin strip of sky.

Teraz, słysząc narzekania matki, podeszła do niéj, nachyliła się i objęła z pieszczotą.

Now, hearing her mother's complaints, she went over to her, bent down, and embraced her tenderly.

— Nie dręcz się mamo, to zaszkodzić ci może.

— Don't upset yourself, Mama. It may harm you.

Ojciec wie, co mu czynić wypada; on i tak się zapracowywa, aż żal patrzeć.

Father knows what he ought to do; he works himself so hard already that it's painful to watch.

Chora wstrząsnęła głową i uniosła się na poduszkach.

The sick woman shook her head and raised herself against the pillows.

— Otóż to właśnie — odparła — a wszystko dlatego, że jest taki skryty.

— Exactly! — she replied. — And all because he's so secretive.

Anna zrobiła ruch niechętny przy tych słowach, powtarzanych uparcie.

Anna made an impatient gesture at these words, repeated so stubbornly.

Przez chwilę stała jakby niepewna, co jéj czynić wypada, potém, straciwszy snadź nadzieję przekonania matki, wolnym krokiem poszła do drugiego pokoju, zobaczyć jak dzieci odrabiały swoje zadania.

For a moment she stood as though uncertain what to do; then, apparently having given up hope of persuading her mother, she walked slowly into the other room to see how the children were getting on with their homework.

Józia, oparta łokciami na stole a rączkami przysłaniając uszy, półgłosem powtarzała lekcyą, którą chciała sobie wbić w pamięć, ale Emil, zawsze roztrzepany, wycinał jakiś papier, usiłując nadać mu kształt konika.

Józia, leaning her elbows on the table and covering her ears with her little hands, was repeating her lesson under her breath, trying to commit it to memory. Emil, however, as scatterbrained as ever, was cutting out a piece of paper and trying to shape it into a little horse.

Był tak zajęty swoją zabawką, że nie słyszał wejścia siostry.

He was so absorbed in his toy that he did not hear his sister come in.

— Milu! — zawołała Anna — cóż będzie z jutrzejszemi lekcyami?

— Emil! — Anna called. — What about tomorrow's lessons?

Chłopiec podniósł na nią figlarne oczy.

The boy looked up at her with mischievous eyes.

— Nie mogę Andziu, doprawdy nie mogę!

— I can't, Anna, I really can't!

Żebym sto razy powtarzał, nie spamiętam nigdy.

Even if I repeated it a hundred times, I'd never remember it.

— Na co kłamać Milu, czemu nie powiesz wprost, że nie chcesz się uczyć.

— Why pretend, Emil? Why not say plainly that you don't want to study?

Lepiéj zawsze rzeczy nazywać po imieniu.

It's always better to call things by their proper names.

On milczał, obracając w ręku nożyczki, które siostrze zabrał cichaczem.

He said nothing, turning over in his hands the scissors he had secretly taken from his sister.

— Ojciec zmartwi się bardzo — mówiła Anna — gdy się przekona, żeś taki leniuch.

— Father will be very upset — Anna said — when he finds out what a lazybones you are.

— Niby to co ojca obchodzi — mruknął.

— As if Father cares — he muttered.

— Milu!

— Emil!

jak możesz tak mówić.

How can you say such a thing?

— Ojciec się nigdy o moje lekcye nie pyta.

— Father never asks me about my lessons.

— A gdyby się zapytał?

— And what if he did?

Emil spuścił głowę z namysłem; potem ukradkiem spojrzał na siostrę.

Emil lowered his head thoughtfully; then he stole a glance at his sister.

— Ech! — wykrzyknął — tylko ty mu tego nie mów.

— Oh! — he exclaimed. — Just don't tell him about it.

— A jeśli mu nie powiem, czy zabierzesz się do książki?

— And if I don't tell him, will you get down to your books?

Wahał się nad odpowiedzią i patrzał w jéj oczy smutne, proszące.

He hesitated, looking into her sad, pleading eyes.