Among the Weeds: I

I

AND

Wśród kąkolu

Among the Weeds

Indeks stron

Page Index

Koleją, wiodącą z Koluszek do Łodzi, toczył się pociąg, a chociaż zupełna równina nie przedstawiała żadnych niebezpieczeństw, nie wymagała szczególnéj ostrożności, pociąg toczył się tak wolno, iż wyścignąćby go było można kłusując na dobrym koniu.

A train was making its way along the railway line from Koluszki to Łódź. Although the perfectly flat countryside presented no dangers and called for no particular caution, the train moved so slowly that a good horse could have overtaken it at a trot.

Chwilami bieg się zwalniał, jakgdyby parowozowi brakło pary, jakgdyby kotły oszczędnie podsycane dostarczały jéj zamało do poruszania długiego pociągu, w którym wagony towarowe przeważały o wiele ilość pasażerskich.

At times its pace slackened, as though the locomotive were running short of steam, as though its boilers, fed sparingly with fuel, were producing too little to move the long train, in which freight cars far outnumbered passenger carriages.

Pomiędzy podróżnymi nie było rozmaitości, jaką zwykle spostrzedz można na innych liniach kolejowych.

There was none of the variety among the passengers that one might ordinarily observe on other railway lines.

Odnoga kolei warszawsko­‑łódzkiéj kończy się w Łodzi, więc w wagonach siedzieli tylko podróżni, których celem było miasto fabryczne.

The branch of the Warsaw–Łódź railway terminated in Łódź, so the carriages contained only passengers whose destination was the industrial city.

Podróżni należeli przeważnie do niemców i żydów; ci ostatni mieścili się w trzeciéj klasie, wraz z mnóstwem pakunków, koszyków, tobołków zapełniających szczelnie wagony.

The passengers were mostly Germans and Jews; the latter occupied the third-class carriages, together with a multitude of parcels, baskets, and bundles that packed them to capacity.

W pierwszéj klasie, mającéj tylko dwa przedziały, siedziało kilku przemysłowców; w drugiéj było kilka kobiet, żon urzędników fabrycznych, kilku handlarzy, rękodzielników, nawet fabrykantów nie należących do arystokracyi finansowéj.

In first class, which had only two compartments, sat several industrialists; in second class were a few women, wives of factory employees, several traders and craftsmen, and even factory owners who did not belong to the financial aristocracy.

Język niemiecki panował wszędzie, w trzeciéj tylko klasie mieszał się z pokrewnym sobie żargonem żydowskim.

German was spoken everywhere; only in third class was it mixed with the related Jewish jargon.

Zresztą podróżni znali się prawie wszyscy pomiędzy sobą przynajmniéj z widzenia, wszyscy naprzykład wiedzieli, że w pierwszéj klasie jedzie właściciel wielkiéj przędzalni Pifke, wraz ze swą córką panną Amalią, która świeżo w Berlinie ukończyła pensyonat.

Besides, almost all the passengers knew one another, at least by sight. Everyone, for instance, knew that Pifke, the owner of a large spinning mill, was travelling first class with his daughter, Miss Amalia, who had recently completed her education at a finishing school in Berlin.

Wszyscy wiedzieli także, iż w tym pensyonacie, przeznaczonym dla córek bogatych rodzin, panna Amalia zostawała od lat czterech, a nawet, iż miała za koleżanki Hoch‑Geborne , pomiędzy któremi były trzy baronówny i dwie hrabianki.

Everyone also knew that Miss Amalia had spent four years at this finishing school, which was intended for the daughters of wealthy families, and that her schoolmates had included ladies of noble birth, among them three baronesses and two countesses.

Sama pani Pifke opowiadała o tém każdemu bez wyjątku, nawet służbie domowéj.

Mrs Pifke herself told everyone about it without exception, even the household servants.

Pomiędzy towarzystwem złożoném z przemysłowców i handlarzy, zajmujących wszystkie szczeble drabiny społecznéj, a porozumiewających się pomiędzy sobą obcym językiem, wyróżniał się odrębnym typem młody podróżny siedzący w wagonie drugiéj klasy.

Among this company of industrialists and traders, representing every rung of the social ladder and communicating with one another in a foreign language, one passenger stood out as a distinct type: a young man sitting in a second-class carriage.

Nie mieszał się on do rozmów prowadzonych po niemiecku; widocznie otaczający go ludzie byli mu zupełnie obcy; znać w nim było człowieka należącego do innych warstw społecznych, a nawet człowieka innéj rasy.

He took no part in the conversations conducted in German. The people around him were evidently complete strangers to him; he seemed to belong to entirely different social circles, and even to a different race.

Postać jego kształtna, choć bardzo szczupła, świadczyła o większém wyrobieniu nerwów niż mięśni, wyróżniał się też wśród roztyłych ciał współtowarzyszy podróży.

His figure was well-proportioned, though very slender, suggesting a more highly developed nervous system than musculature. He stood out, too, among the corpulent bodies of his fellow travellers.

Był to jeden z ludzi, których rysopis opiewałby niemylnie, iż mają wzrost średni, nos średni, usta średnie, włosy, oczy i zarost ciemne, a znaków szczególnych żadnych.

He was one of those people whose description would unfailingly read: medium height, medium-sized nose, medium-sized mouth, dark hair, eyes, and facial hair, with no distinguishing marks.

Ale wpatrzywszy się bacznie w twarz jego, łatwo było dostrzedz, że te ciemne oczy, pełne rozwagi i skupienia, rzucały niekiedy błyskawiczne promienie, że na ustach ukrytych pod lekkim zarostem gościł przenikliwy uśmiech badacza, że w twarzy wyrazistéj były ślady burz, które zostawiły na niéj ślad niezatarty, że nos dość wielki, choć kształtny, świadczył o silnéj woli i silnym charakterze, a szerokie czoło zapowiadało rozwiniętą intelligencyą.

But a closer study of his face readily revealed that his dark eyes, full of thoughtfulness and concentration, occasionally flashed like lightning; that beneath his light beard played the penetrating smile of an investigator; that his expressive features bore traces of storms that had left an indelible mark upon them; that his rather large but well-shaped nose spoke of a strong will and forceful character; and that his broad forehead promised a keen intellect.

Milczący, wsunięty w róg wagonu, spoglądał przez otwarte okna na żółte ściernie, pozostałe po ściętych zbożach, które gdzieniegdzie przecinał ciemny łan kartofli lub dojrzewającéj tatarki, to znów zwracał oczy na towarzyszy podróży.

Silent, huddled into a corner of the carriage, he gazed through the open windows at the yellow stubble left after the grain harvest, here and there broken by a dark field of potatoes or ripening buckwheat; then he would turn his eyes towards his fellow passengers.

Było ich trzech.

There were three of them.

Atletyczny, rudobrody i rudowłosy mężczyzna, lat może pięćdziesięciu kilku, z ogromnemi, opalonemi rękoma i niewielkiemi oczami, na którego twarzy znać było wytrwałość i bezwzględność, cechujące rasę germańską.

One was an athletic man, perhaps in his mid-fifties, with a red beard and red hair, enormous sunburnt hands, and small eyes. His face bore the marks of the perseverance and ruthlessness characteristic of the Germanic race.

Człowiek ten był jak u siebie, wszystkie wolne miejsca założył swojemi pakunkami, otwierał i zamykał okno nie oglądając się na innych podróżnych, palił cygaro, osadzone w drewnianą fajeczkę, przedstawiającą głowę żołnierza w pikielhaubie, i spluwał nieustannie na wszystkie strony.

The man behaved as though he were in his own home. He had piled his luggage on every available seat, opened and closed the window without regard for the other passengers, smoked a cigar fitted into a little wooden holder carved in the shape of a soldier's head wearing a spiked helmet, and spat incessantly in every direction.

Przy nim siedział syn jego zapewne, równie olbrzymiego wzrostu a z tak potwornie długiemi rękami i nogami, iż te zdawały się do kilku ludzi należeć.

Beside him sat what was presumably his son, equally gigantic in stature, with arms and legs so monstrously long that they seemed as though they belonged to several different people.

Podobny był do ojca, tylko twarz młodzieńcza pozbawiona jeszcze zarostu wyglądała tak, jakby matka natura nie zadała sobie pracy wykończyć jéj należycie, jakby w nim mieszkał człowiek pierwotny w całéj swéj dzikiéj sile, a zamiast uczuć tylko instynkta odzywały się gwałtownie.

He resembled his father, except that his youthful, still beardless face looked as though Mother Nature had not bothered to finish her work properly. It was as if a primitive man dwelt within him, in all his savage strength, with violent instincts stirring in place of feelings.

Blade jego oczy patrzyły bezmyślnie, zwracał się ze wszystkiém do ojca, jakby zdolny był tylko odbierać rozkazy, niby dobry żołnierz, z którego jednak nigdy oficer wyrobić się nie da.

His pale eyes stared vacantly. He referred everything to his father, as though he were capable only of receiving orders, like a good soldier who could never, however, be made into an officer.

Żołnierzem za to był doskonałym, świadczył o tém bezmyślny upór rasowy, widoczny nawet z kwadratowéj brody i ostrych zarysów ust mięsistych.

As a soldier, however, he was perfect. This was evident from his mindless, racial stubbornness, apparent even in his square jaw and the sharply defined contours of his fleshy lips.

Trzeci podróżny różnił się od dwóch poprzednich nie tylko pełnością twarzy i kształtów ciała ale i dobrodusznością, która jednak nie była pozbawioną pewnéj przebiegłości.

The third passenger differed from the two preceding ones not only in the fullness of his face and figure, but also in his good-natured manner, which nevertheless was not entirely free of a certain shrewdness.

Pulchna jego niewielka osoba była w ciągłym ruchu; rumiane, wygolone i wypogodzone oblicze, z wypukłemi oczami, zdawało się szukać przedmiotu lub osoby, z którąby się mógł,podzielić mógł podzielić dobrym humorem i wesołemi uwagami, jakie mu się ciągle na myśl nasuwały.

His short, plump figure was in constant motion; his ruddy, clean-shaven, cheerful face, with its prominent eyes, seemed to be searching for some object or person with whom he might share the good humour and amusing observations that continually came into his mind.

Znał się z dwoma towarzyszami podróży i zagadywał do nich po niemiecku, ale towarzysze byli milczącego usposobienia.

He was acquainted with his two fellow travellers and addressed them in German, but they were of a taciturn disposition.

Starszy odpowiadał zwykle ja , ja , spluwając za każdym razem; młodszy nie odpowiadał nic, pomimo, że towarzysz zwał go „ Lieber Fritz ”, śmiał się tylko od czasu do czasu jowialnie i wówczas pokazywał ostre, żółte zęby.

The older man usually replied, "Yes, yes," spitting each time; the younger one said nothing, despite his companion's addressing him as "Dear Fritz." He merely laughed heartily from time to time, showing his sharp yellow teeth.

Z tego zapewne powodu, gadatliwy z natury podróżny zwrócił się do milczącego towarzysza; bądź to jednak, iż zauważył go już w Koluszkach, bądź z powodu, iż był trochę fizyognomistą, zapytał odrazu po polsku:

Perhaps for this reason, the naturally talkative passenger turned to the silent traveller. Whether he had already noticed him at Koluszki, or whether he had something of a gift for reading faces, he immediately addressed him in Polish:

— Pan pewno jedzie tędy pierwszy raz?

“This must be your first time travelling this way, surely?”

— Pierwszy raz — odpowiedział młody człowiek.

“It is,” replied the young man.

— Ja zaraz to poznał — wyrzekł uradowany ze swojéj przenikliwości. — A na długo pan do Łodzi? — pytał z akcentem niemieckim ale dość poprawnie.

“I could tell at once,” he said, delighted with his own perceptiveness. “And are you going to stay in Łódź long?” he asked, speaking with a German accent but fairly correct Polish.

— Nie wiem jeszcze, to zależeć będzie od wielu okoliczności.

“I don't know yet. That will depend on many circumstances.”

— Rozumiem!

“I understand!”

czy pan tam będzie długo czy nie, to dopiero pokaże Geschäft .

“Whether you stay there long or not, that is something business will decide.”

Łódź dobre miasto, bardzo dobre miasto, piękne miasto, kto ma rozum będzie miał pieniądze.

“Łódź is a good city, a very good city, a beautiful city. Anyone with brains can make money there.”

Nicht wahr , panie Holzberg?

“Isn't that so, Mr Holzberg?”

Zaczepiony w ten sposób podróżny, spojrzał z pod zwisłych brwi na niepozorną postać młodego człowieka, splunął dwukrotnie i zaczął kiwać głową.

Addressed in this way, the passenger glanced from beneath his drooping brows at the unimpressive figure of the young man, spat twice, and began nodding.

Czy był to znak, iż rzeczywiście kto ma rozum może w Łodzi zrobić pieniądze, lub też miało znaczyć powątpiewanie o rozumie mieszczącym się w tak wątłém ciele — trudno było odgadnąć.

Whether this meant that anyone with brains really could make money in Łódź, or whether it expressed doubt that such a frail body could contain much intelligence, was difficult to tell.

— Tak, kto ma głowę na karku i ręce do pracy, ten będzie miał pieniądze.

“Yes, anyone with a head on his shoulders and hands willing to work will make money.”

Ot der Herr Pifke, co to jedzie w pierwszéj klasie, ja go znał jak on był taki biedny, że jego żona musiała sama sobie wodę nosić, a teraz ma taką wielką fabrykę, co zajmuje może tysiąc robotników.

“Take Herr Pifke, for instance, the gentleman travelling first class. I knew him when he was so poor that his wife had to fetch water for herself, and now he owns such a large factory that it employs perhaps a thousand workers.”

Wystawił sobie pałac, jak jaki książę, córki chowa z hrabiankami, synowie jego to są takie piękne oficery w pruskiéj armii, a on sam, kiedy powie słowo, to go wszyscy słuchają.

“He has built himself a palace fit for a prince, raises his daughters alongside countesses, and his sons are such fine officers in the Prussian army. As for him, whenever he speaks, everyone listens.”

Od chwili gdy podróżny wymówił nazwisko Pifkego, ten, którego nazwał Holzbergiem, słuchał ze szczególną uwagą; potem zaczął po niemiecku dodawać rozmaite szczegóły, służące do objaśnienia wielkości fabryki Pifkego, jéj wartości, machin jakich używała, a wreszcie wspaniałości mieszkalnego pałacu.

From the moment the passenger mentioned Pifke's name, the man he had called Holzberg listened with particular attention. He then began adding various details in German, explaining the size and value of Pifke's factory, the machinery it used, and finally the magnificence of his residential palace.

Zakończył energicznym wykrzyknikiem:

He concluded with an emphatic exclamation:

— Der ist ein Mensch!

“Now there's a real man!”

I splunął z zapałem.

And he spat with enthusiasm.

W téj chwili pociąg wjechał w rodzaj parowu, po którego dwóch stronach wznosił się las iglasty; z poza niego wyłaniać się zaczęły olbrzymie kominy fabryk, buchające czarnym dymem a tak wysokie, iż wobec nich pięciopiętrowe gmachy fabryczne zdawały się być karłami.

At that moment the train entered a kind of cutting, with a coniferous forest rising on either side. Beyond it, enormous factory chimneys began to appear, belching black smoke and so tall that the five-storey factory buildings beside them seemed like dwarfs.

Kominy, jakby nieusypiające nigdy strażnice, panowały nad miastem, które zdaleka wyglądało malowniczo, przerznięte obszernemi szlakami zieleni, otoczone wieńcem lasu, z budowlami czerwonego koloru, wśród szaréj barwy domów.

The chimneys, like watchtowers that never slept, dominated the city, which from a distance presented a picturesque sight, intersected by broad stretches of greenery and encircled by a belt of forest, with red buildings standing out among the grey houses.

Młody podróżny przez okno wagonu przyglądał się temu widokowi ciekawie, gdy nagle ktoś uderzył go przyjacielsko po ramieniu.

The young traveller was gazing curiously at the scene through the carriage window when someone suddenly tapped him familiarly on the shoulder.

— Tam oto — wskazywał i mówił wesoły towarzysz — tam oto jest fabryka pana Pifkego!

“There it is,” said the cheerful fellow traveller, pointing. “There, that is Mr Pifke's factory!”

Wiadomość ta nie bardzo interesowała młodego człowieka, spojrzał przecież na okazałe gmachy, ku którym wyciągniętą była ręka gadatliwego podróżnego.   — A tam oto wielka francuzka czesankowa przędzalnia; tam fabryki Poznańskiego, Heinzla, Meyera, a tam, patrz pan, zakłady Scheiblerów i cała ich dzielnica!

The news did not greatly interest the young man, but he nevertheless glanced at the imposing buildings towards which the talkative traveller was pointing. “And over there is the great French worsted-spinning mill; there are the factories of Poznański, Heinzel, and Meyer, and over there, look, sir, are the Scheiblers' works and their entire district!”

Wskazywał na przestrzeń rozległą, stanowiącą sama przez się rodzaj miasta.

He pointed towards a vast area that constituted a kind of city in itself.

— W takiéj stronie — dodał śmiejąc się z radością — stoi mój dom!

“My house is somewhere over that way,” he added, laughing delightedly.

Mój ojciec był z Wiednia i założył tu pierwszy sklep jubilerski, a ja już dom kupiłem.

“My father came from Vienna and established the first jewellery shop here, and I have already bought a house of my own.”

Jak pan chce zrobić ładny sprawunek, to trzeba iść do Wurzla.

“If you want to make a good purchase, you should go to Wurzel's.”

Wszyscy w Łodzi o tém wiedzą.

“Everyone in Łódź knows that.”

Pociąg zwalniał bieg i zaraz ukazał się skromny dworzec.

The train slowed down, and a modest railway station soon came into view.

Wkrótce Holzberg i syn jego zabierali swoje pakunki, gospodarując po wagonie i potrącając współpodróżnych bez żadnéj ceremonii, a skoro konduktor drzwi otworzył, wyskoczyli obadwaj nie kiwnąwszy nawet głową znajomemu.

Soon Holzberg and his son were gathering their luggage, bustling about the carriage and jostling their fellow passengers without the slightest ceremony. As soon as the guard opened the door, both jumped out without even nodding to their acquaintance.

Na wesołego właściciela domu czekała okrągła małżonka równie jak on uśmiechnięta; przybiegła do wagonu, pomogła wziąć kuferek, pudełko z kapeluszem, laskę, parasol i jakiś koszyczek, otaczany przez całą drogę szczególną pieczołowitością, poczém oboje odeszli na dworzec, ukłoniwszy się przyjaźnie towarzyszowi podróży.

The cheerful homeowner was met by his plump wife, who was smiling just as broadly as he was. She hurried to the carriage and helped him collect his small trunk, hatbox, walking stick, umbrella, and a little basket that had been treated with particular care throughout the journey. Then the two of them walked off towards the station building, bowing cordially to their fellow traveller.

Młody podróżny wysiadł ostatni.

The young traveller was the last to get off.

Nikt na niego nie czekał, on do niczego się nie spieszył, wziął w rękę walizkę, na któréj mosiężna blaszka nosiła wyryty napis Jan Krzesławski i, potrącany przez tłum wysiadających, witających się, biegnących po rzeczy, wszedł do sali pasażerskiéj.

No one was waiting for him, and he was in no hurry. He picked up his suitcase, whose brass plate bore the engraved name Jan Krzesławski, and, jostled by the crowd of passengers getting off, greeting one another, and rushing to collect their belongings, entered the passenger hall.

Sądził zapewne, że się zaraz znajdzie wśród miasta, tymczasem przed nim roztaczało się pole, poza którém dopiero wznosiły się kominy fabryk i ciągnęły proste ulice Łodzi.

He had probably expected to find himself immediately among the city streets, but instead an open field stretched out before him, beyond which the factory chimneys rose and the straight streets of Łódź began.

Przed dworcem znalazł kilka jednokonnych odrapanych dorożek i parę prywatnych powozów.

In front of the station he found several shabby one-horse cabs and a couple of private carriages.

Stało także eleganckie lando, zaprzężone w parę dzielnych koni, a na schodach czekali nie młody już mężczyzna i młoda kobieta.

There was also an elegant landau drawn by a pair of fine horses, while a man no longer young and a young woman waited on the steps.

On rozmawiał z Holzbergiem, którego ociężała postać gięła się co chwila w głębokich ukłonach; ona nie patrzyła na Fritza, który stojąc przy ojcu rozwarł na nią oczy szeroko, z uśmiechem na jowialnéj twarzy, ale spoglądała ciekawie na snujących się podróżnych, a w szczególności na Krzesławskiego, który wyróżniał się od całego tłumu powierzchownością, twarzą i zachowaniem się spokojném.

The man was talking to Holzberg, whose heavy figure repeatedly bent in deep bows. The young woman paid no attention to Fritz, who stood beside his father staring at her wide-eyed, with a smile on his jovial face. Instead, she looked curiously at the passengers milling about, and particularly at Krzesławski, whose appearance, face, and calm demeanour distinguished him from the entire crowd.

Był to pan Pifke z córką.

It was Mr Pifke with his daughter.

Wsiedli do powozu, odprowadzeni przez kłaniających się ciągle Holzbergów.

They got into the carriage, while the Holzbergs saw them off with a succession of bows.

Krzesławski rzucił na nich przelotne spojrzenie i zauważył białą płeć panny, jéj niebieskie oczy i trzy wielkie sznury korali, spadające na mocno szafirową suknię.

Krzesławski cast a fleeting glance at them and noticed the young lady's fair complexion, her blue eyes, and the three large strands of coral beads hanging over her deep sapphire-blue dress.

Gdy powóz odjechał, Holzberg wyprostował swą atletyczną postać, jakby jeszcze urósł z powodu łaskawego się z nim obejścia potentata, i zaczął się brutalnie przez tłum przepychać.

When the carriage drove away, Holzberg straightened his athletic frame, as though the magnate's gracious treatment had made him grow even taller, and began roughly pushing his way through the crowd.

Walizką o mało co nie uderzył w bok Krzesławskiego, ale ten schwycił ją silną ręką i odepchnął tak, iż Holzberg usunąć się musiał.

He nearly struck Krzesławski in the side with his suitcase, but the latter seized it with a strong hand and pushed it away so forcefully that Holzberg was obliged to step aside.

Wówczas niemiec spojrzał zdziwiony na towarzysza podróży i zrobił ruch ręką, jakby chciał uchylić kapelusza.

The German then looked at his fellow traveller in surprise and made a movement with his hand as though he intended to tip his hat.

Krzesławski wsiadł do dorożki i kazał się wieść do miasta.

Krzesławski got into a cab and ordered the driver to take him into the city.

Dorożka potoczyła się nierówno, targana na różne strony przez niesfornego konia, a dostawszy się na bruk wybojowy, podskakiwała od brzegu do brzegu ulicy.

The cab lurched along unevenly, pulled this way and that by its unruly horse, and once it reached the rough, potholed cobblestones, bounced from one side of the street to the other.

Zblizka owo piękne miasto, jak je właściciel domu nazywał, bynajmniéj nie przedstawiło się takiém młodemu podróżnemu; przeciwnie, przyzwyczajonemu do stolic europejskich brudne ulice przemysłowego ogniska, nigdy nie zamiatane ani polewane, pełne tumanów kurzu, wydały się szkaradne.

Seen at close quarters, the beautiful city, as the homeowner had called it, made no such impression on the young traveller. On the contrary, accustomed as he was to the capitals of Europe, he found the dirty streets of this industrial centre, never swept or sprinkled with water and filled with clouds of dust, positively hideous.

Ogromne zakłady fabryczne obok pól, wielkie ozdobne kamienice obok lichych dworków, były obrazem tych różnic położenia, jakie istnieją pomiędzy magnatami przemysłowymi a obsługującą ich ludnością.

The enormous factories standing beside fields, and the grand, ornate townhouses beside shabby little dwellings, illustrated the differences in circumstances between the industrial magnates and the population that served them.

Nędzne sklepy bez wystaw rachowały snadź tylko na konieczne potrzeby mieszkańców; napisy na nich były żydowskie i niemieckie.

The wretched little shops, without display windows, evidently catered only to the inhabitants' essential needs; their signs were in Jewish and German.

Po chodnikach biegł tłum różnobarwny, obarczony ciężarami, a chociaż była to godzina popołudniowa i dzień śliczny, rzadko bardzo wpośród tłumu przesunął się jaki porządniejszy paltot lub tużurek, rzadziéj jeszcze kapelusz i parasolka.

A motley crowd, burdened with packages, hurried along the pavements. Although it was afternoon and the day was beautiful, a respectable overcoat or frock coat was rarely seen among them, and a hat and parasol were rarer still.

Dorożka, która stopniowo zwalniała bieg wymijając naładowane wozy, zatrzymała się na zbiegu dwóch ulic.

The cab, which had gradually slowed down as it manoeuvred around heavily laden carts, came to a halt at the intersection of two streets.

— Gdzie mam jechać? — zapytał żydowską niemczyzną woźnica.

“Where should I take you?” the driver asked in Jewish-accented German.

Kurz, gorąco, nierówna jazda, czy też inny jaki powód musiał zniecierpliwić podróżnego, bo zawołał energicznie:

The dust, the heat, the jolting ride, or perhaps some other cause must have exhausted the traveller's patience, for he exclaimed sharply:

— Cóż u licha, nie jestem przecież niemcem!

“Good heavens, I'm not a German, after all!”

Wiadomość ta nie zrobiła wrażenia na woźnicy, bo pytanie swoje powtórzył tym samym żargonem.

This information made no impression on the driver, who repeated his question in the same jargon.

— Nie rozumiem! — krzyknął teraz Krzesławski, a dorożkarz obrócił się na koźle i obrzucił go zdziwioném spojrzeniem, jakby w Łodzi człowiek dobrze ubrany lecz nie rozumiejący po niemiecku był dziwolągiem; zdecydował się wreszcie użyć łamanéj polszczyzny.

“I don't understand!” Krzesławski now shouted. The cabman turned on his seat and cast him a startled glance, as though in Łódź a well-dressed man who did not understand German were some kind of freak. At last he decided to try his broken Polish.

— No, ja chciał pytać, gdzie trzeba jechać?

“Well, I wanted to ask where I should take you?”

— Do hotelu.

“To a hotel.”

Woźnica zaciął chudego konia.

The driver whipped his lean horse.

— Czekaj!

“Wait!”

jakie tu są hotele?

“What hotels are there here?”

— Hotel Manteuffel, Wiktorya, Hamburski...

“The Manteuffel Hotel, the Victoria, the Hamburg...”

— Czy to wszystko hotele niemieckie?

“Are all of these German hotels?”

Na tak subtelne pytanie, dorożkarz odpowiedzieć nie umiał.

The cabman was unable to answer such a subtle question.

— Do hotelu zajeżdżają różne państwo — odparł flegmatycznie.

“All sorts of people go to hotels,” he replied phlegmatically.

— A więc jedź do jakiegokolwiek.

“Then take me to any one of them.”

Dorożka zatrzymała się wkrótce przed wielkim dwupiętrowym gmachem.

The cab soon stopped in front of a large, two-storey building.

W parę chwil późniéj podróżny wchodził do restauracyi, znajdującéj się na dole.

A few moments later, the traveller was entering the restaurant on the ground floor.

Była to właśnie godzina obiadowa i w pierwszéj sali pełno było gości.

It was dinner time, and the first dining room was crowded with guests.

Jeden z kelnerów, uwijający się zamaszyście po sali, wskazał nowo przybyłemu z pewną dumą drugi, mniejszy pokój, „ Grüner Saal ”.

One of the waiters, bustling briskly about the room, pointed out to the newcomer, with a certain pride, a second, smaller dining room, the “Green Room.”

Uważano ją widocznie za szczyt elegancyi, dzięki zapewne niezgrabnym gipsowym posągom niemieckich bohaterów, powleczonych złotym pokostem, którzy zdawali się spoglądać pogardliwie na zwyczajnych ludzi.

It was evidently considered the height of elegance, thanks perhaps to the clumsy plaster statues of German heroes, coated in gold varnish, who seemed to look down disdainfully upon ordinary people.

Z temi złoconemi rzeźbami harmonizowały oleodrukowe krajobrazy, oprawne także w grube złocone ramy.

The oil-printed landscapes, likewise enclosed in thick gilded frames, harmonised with these golden statues.

Wszystko tu było niemieckie, umeblowanie, usługa; w całéj restauracyi wśród gwaru głosów słychać było tylko charakterystyczny, gruby, ostry dźwięk germańskiéj mowy.

Everything here was German: the furnishings, the service. Throughout the entire restaurant, amid the hubbub of voices, one could hear only the characteristic, deep, harsh sounds of the German tongue.

Wprawdzie bywała tu śmietanka łódzkiego towarzystwa, ale śmietanka ta nie miała nic wspólnego z warstwą towarzyską zwykle noszącą to miano.

It was true that the cream of Łódź society frequented this place, but this particular cream had nothing in common with the social class that usually went by that name.

Nic dziwnego, wszakże naturalném prawem śmietanka stosować się musi do mleka, z którego się tworzy.

No wonder, for by the law of nature, cream must take after the milk from which it is formed.

Krzesławski rozglądał się w około z widoczném zdziwieniem, zatrzymał się nawet chwilę jakby niepewny, gdzie się znajduje.

Krzesławski looked around in evident astonishment, even pausing for a moment as though unsure where he had found himself.

Może byłby się cofnął i wyszedł szukać innéj jadłodajni, ale wzrok jego padł na młodego blondyna, siedzącego samotnie tuż przy drzwiach.

Perhaps he would have turned back and gone out in search of another eating house, but his eyes fell upon a young blond man sitting alone just beside the door.

Czekał też widocznie na obiad a dla zabicia czasu przeglądał łódzki Tageblatt , leżący na stole wraz z Lodzer Zeitung i kilkoma pruskiemi czasopismami.

He, too, was evidently waiting for dinner and, to pass the time, was browsing through the local Tageblatt, which lay on the table alongside the Lodzer Zeitung and several Prussian periodicals.

W chwili właśnie gdy Krzesławski stał na progu, blondyn podniósł machinalnie głowę z nad gazety i oczy ich spotkały się z sobą.

Just as Krzesławski stood on the threshold, the blond man mechanically raised his head from the newspaper, and their eyes met.

— Krzesławski!

“Krzesławski!”

jak Boga kocham! — zawołał blondyn, zrywając się z miejsca.

“I swear to God, it's Krzesławski!” cried the blond man, jumping to his feet.

— Brzeźnicki!

“Brzeźnicki!”

Ty tutaj?

“You here?”

Dwa wykrzykniki, wydane jednocześnie, zgłuszone zostały gwarem panującym w sali.

The two exclamations, uttered simultaneously, were drowned out by the din filling the room.

— Siadajże, siadaj — mówił Edmund Brzeźnicki, sadowiąc znajomego przy swoim stole. — Dawno tu jesteś?

“Come, sit down, sit down,” said Edmund Brzeźnicki, seating his acquaintance at his table. “Have you been here long?”

zkąd przyjeżdżasz?

“Where have you come from?”

Mówiąc to, wpatrywał się w Krzesławskiego z serdecznym uśmiechem.

As he spoke, he gazed at Krzesławski with a warm smile.

— Przyjechałem ostatnim pociągiem.

“I arrived on the last train.”

— I na długo?

“And for how long?”

— Kto wie?

“Who knows?”

może na zawsze.

“Perhaps forever.”

— Na zawsze!

“Forever!”

ty!

“You!”

w téj przeklętéj dziurze.

“In this godforsaken hole.”

Jan uśmiechnął się.

Jan smiled.

— Nie szukam zabawy, tylko pracy.

“I'm not looking for amusement, only work.”

— To jak ja!

“Then we're in the same boat!”

Spoglądali milcząco przez chwilę na siebie, jakby badając wzajem różnice, jakie czas przyniósł każdemu z nich.

For a moment they gazed at each other in silence, as though examining the changes that time had brought to each of them.

Snadź te lata uwydatniły się wyraźnie; życie położyło na nich swój ciężki stempel, bo ani jeden, ani drugi nie mieli już téj swobody oblicza, cechującéj pierwszą młodość.

Clearly, those years had left their mark. Life had stamped them both with its heavy seal, for neither retained the carefree expression characteristic of early youth.

Na Edmundzie widne było przygnębienie człowieka, który walczyć nie umie; na energicznéj twarzy Jana wyryły się burze i cierpienia, które przyniosły przedwczesną dojrzałość ale złamać nie zdołały.

Edmund bore the dejected look of a man who did not know how to fight; on Jan's energetic face were etched the storms and sufferings that had brought him premature maturity but had failed to break him.

— Pięć lat minęło — zaczął Edmund — jak skończyliśmy uniwersytet: ty doktor, ja prawnik.

“Five years have passed,” Edmund began, “since we finished university: you a doctor, and I a lawyer.”

— Pięć lat — powtórzył Jan z namysłem — a zdaje mi się, że wieki oddzielają mnie od téj chwili dojrzałości.

“Five years,” Jan repeated thoughtfully, “and yet it seems to me that ages separate me from that moment of graduation.”

— Słyszałem coś o tobie, podobno odziedziczyłeś niespodzianie jakiś majątek?

“I've heard something about you. Apparently, you unexpectedly inherited some property?”

— Niema o czém mówić — odparł prędko — nie zmieniło to nic ani w mojém położeniu, ani w planach przyszłości, zyskałem tylko trochę swobody, możność dalszych studyów — więcéj nic!

“There's nothing to speak of,” he replied quickly. “It has changed nothing in my circumstances or my plans for the future. I've merely gained a little independence, the opportunity to continue my studies—and nothing more!”

Kelner zbliżył się do nich i zapytał po niemiecku o rozkazy.

A waiter approached them and asked in German what they would like.

Jan odpowiedział po polsku; Edmund nie zauważył téj sprzeczności i mówił daléj:

Jan answered in Polish; Edmund did not notice the discrepancy and continued speaking:

— Skoro masz swobodę, cóż może cię zmuszać do obrania takiéj jak Łódź siedziby?

“Since you're financially independent, what could compel you to choose a place like Łódź as your home?”

Tutaj osiadają tylko tacy jak ja biedacy, zmuszeni szukać powszedniego chleba.

“Only poor fellows like me settle here, driven by the need to earn their daily bread.”

— I zdobyłeś go?

“And have you managed to earn it?”

— O chleb wszędzie trudno — mówił Edmund pochmurno — a w Łodzi może trudniéj niż gdzieindziéj, choć przewija się tu tyle milionów.

“Bread is hard to come by everywhere,” Edmund said gloomily, “and perhaps harder to come by in Łódź than anywhere else, despite the millions that pass through this place.”

Konkurencya wściekła, a przytem...

“The competition is ferocious, and besides...”

Wzruszył lekko ramionami, jak człowiek zniechęcony, i dodał:

He shrugged slightly, like a disheartened man, and added:

— Niemcy protegują tylko swoich, i żydzi tylko swoich...

“The Germans look after their own, and the Jews look after their own...”

— A my?

“And what about us?”

— Mój kochany, my nie doszliśmy jeszcze do téj doskonałości, byśmy protegowali także swoich; i podobno dlatego głównie taka u nas bieda.

“My dear fellow, we haven't yet reached the level of perfection at which we, too, look after our own; and apparently that's the main reason for all the poverty among us.”

Spoglądał na doktora oczyma, które w téj chwili były bardzo smutne.   — Doktor zawsze znajdzie sobie praktykę, a zresztą niewiele mi potrzeba.

He looked at the doctor with eyes that were very sad at that moment. “A doctor can always find a practice, and besides, I don't need very much.”

— Ależ świat tutejszy ma doktorów niemców, którzy mówią jego językiem, kształcili się w jego szkołach, podzielają jego idee, a nadewszystko kłaniają się nizko przed potęgą, jaką kapitał reprezentuje.

“But the people here already have German doctors who speak their language, were educated in their schools, share their ideas, and, above all, bow low before the power represented by capital.”

Gdybym mógł, jednéj chwili strząsnąłbym proch z obuwia mego i wyniósł się ztąd czémprędzéj.

“If I could, I would shake the dust from my shoes this very instant and get out of here as quickly as possible.”

Wierz mi, tu jest atmosfera zabójcza!

“Believe me, the atmosphere here is deadly!”

— Tém pożyteczniejszy może być lekarz.

“Then perhaps a doctor can be all the more useful here.”

— Wiesz przecież, że mówię o atmosferze moralnéj, o téj gorączce złota, która porywa tu wszystko i wszystkich.

“You know perfectly well that I'm speaking of the moral atmosphere, of that gold fever which sweeps up everything and everyone here.”

— Alboż inaczéj dzieje się gdzieindziéj?

“And is it any different elsewhere?”

Ludzie są wszędzie ludźmi.

People are people everywhere.

— Ludzie są ludźmi, ale stosunki tutejsze potęgują tę moralną zarazę.

“People are people, but the conditions here intensify this moral plague.”