Selected Stories: Diyet

Diyet

Diet

Çokdilli Vikikaynak 'ta bu metni Osmanlıca olarak okuyabilirsiniz.

You can read this text in Ottoman Turkish on Multilingual Wikisource.

Dar kapısından başka aydınlık girecek hiçbir yeri olmayan dükkânında, tek başına, gece gündüz kıvılcımlar saçarak çalışan Koca Ali, tıpkı kafese konmuş terbiyeli bir arslanı andırıyordu.

Working alone day and night, showering sparks in his shop, which had no opening for light except its narrow doorway, Koca Ali resembled a tamed lion confined in a cage.

Uzun boylu, iri pençeli, kalın bazulu, geniş omuzlu bir pehlivandı.

He was a tall, broad-shouldered wrestler with enormous hands and thick, muscular arms.

On senedir bu karanlık in içinde ham demirden dövdüğü kılıç namluları bütün Anadolu'da, bütün Rumeli'de, serhat boylarında büyük bir nâm kazanmıştı.

For ten years, the sword blades he had forged from raw iron in this dark den had earned great renown throughout Anatolia, Rumelia, and the frontier regions.

Hatta İstanbul'da bile yeniçeriler, satın alacakları kamaların, saldırmaların, yatağanların üstünde "Amel-i Ali Usta" damgasını arıyorlardı.

Even in Istanbul, the Janissaries looked for the stamp "Made by Master Ali" on the daggers, short swords, and yataghans they intended to buy.

O, çeliğe "çifte su" vermesini biliyordu.

He knew how to give steel the double tempering treatment known as "çifte su".

Uzun kılıçlar değil, yaptığı kısacık bıçaklar bile iki kat olur, yine kırılmazdı.

Not only his long swords but even the tiny knives he made could bend double without breaking.

"Çifte su vermek", sanatının, yalnız ona özgü bir sırrı idi.

"Çifte su vermek" was a secret of his craft known to him alone.

Yanına çırak almaz, kimseyle çok konuşmaz, dükkânından dışarı çıkmaz, habire uğraşırdı.

He took on no apprentices, spoke little to anyone, never left his shop, and worked incessantly.

Bekardı.

He was unmarried.

Hısımı, akrabası yoktu.

He had no family or relatives.

Memleketin yabancısıydı.

He was a stranger in that land.

Kılıçtan, demirden, çelikten, ateşten başka laf bilmez, pazarlığa girişmez, müşterileri ne verirse alırdı.

He knew no subject but swords, iron, steel, and fire; he never haggled and accepted whatever his customers offered him.

Yalnız muharebe zamanları ocağını söndürür, dükkânının kapısını kilitler, kaybolur; muharebeden sonra meydana çıkardı.

Only in times of war would he extinguish his forge, lock his shop door, and disappear; he would reappear once the fighting was over.

Şehirde ona dair birçok hikâyeler söylenirdi.

Many stories were told about him in the city.

Kimi "cellat elinden kaçmış bir çelebi", kimi "sevgilisi öldüğü için vakitsiz dünyayı terketmiş bir garip" derdi.

Some called him "a gentleman who had escaped the executioner's hands," while others said he was "a lonely soul who had withdrawn from the world before his time because his beloved had died."

Siyah şahane gözlerinin yüksek bakışından, kibar tavrından, mağrur sükunundan, düzgün sözlerinden onun öyle sıradan bir adam olmadığı belliydi...

From the lofty gaze of his magnificent black eyes, his refined manners, his proud composure, and his eloquent speech, it was clear that he was no ordinary man...

Ama kimdi?

But who was he?

Nereliydi?

Where was he from?

Nereden gelmişti?

Where had he come from?

Bunları bilen yoktu.

No one knew.

Halk kendisini seviyordu.

The people loved him.

Şehirde böyle meşhur bir ustanın bulunması herkes için ayrı bir iftihardı.

Having such a renowned master in their city was a source of special pride for everyone.

— Bizim Ali... — Bizim koca usta... — Dünyada eşi yoktur... — Zülfikâr'in sırrı ondadır!.. derlerdi.

“Our Ali...” “Our great master...” “There is no one like him in the world...” “He holds the secret of Zulfiqar itself!” they would say.

Koca Ali en kalın, en katı demirleri mısır yaprağı gibi incelten, kağıt gibi yumuşatan sanatını kimseden öğrenmemiş, kendi kendine bulmuştu.

Koca Ali had learned from no one the craft of making the thickest, hardest iron as thin as a corn leaf and as soft as paper; he had discovered it all by himself.

Daha oniki yaşındayken, sert bir beylerbeyi olan babasının başı vurulmuş, öksüz kalmıştı.

When he was only twelve, his father, a stern provincial governor, was beheaded, leaving him an orphan.

Amcası çok zengindi.

His uncle was very wealthy.

Debdebeli bir vezirdi.

He was a grand and powerful vizier.

Onu yanına aldı.

He took Ali into his household.

Okutmak istedi.

He wanted to educate him.

Belki devlet katında yetiştirecek, büyük mevkilere çıkaracaktı.

Perhaps he would train him for service in the state and raise him to high office.

Fakat Ali'nin mizacında "başkasına minnettar kalmak" ihtimali derin bir elem sızlatıyordu.

But the very thought of being indebted to someone else filled Ali's proud nature with deep anguish.

"Ben kimseye eyvallah etmeyeceğim," dedi.

"I will bow to no one," he said.

Bir gece amcasının konağından kaçtı.

One night, he fled his uncle's mansion.

Serseri bir adsız gibi dağlar, tepeler, dereler aştı.

Like a nameless wanderer, he crossed mountains, hills, and valleys.

İsmini bilmediği memleketler dolaştı.

He traveled through lands whose names he did not know.

Nihayet Erzurum'da ihtiyar bir demircinin yanına girdi.

At last, in Erzurum, he became an apprentice to an old blacksmith.

Otuz yaşına kadar Anadolu'da uğramadığı şehir kalmadı.

By the age of thirty, there was hardly a city in Anatolia that he had not visited.

Kimseye boyun eğmedi.

He bowed to no one.

Minnettar kalmadı.

He remained indebted to no one.

Ekmeğini taştan çıkardı.

He earned his bread through sheer hard work.

Alnının teriyle kazandı.

He earned his living by the sweat of his brow.

Çok çalıştı.

He worked tirelessly.

Emsalsiz işler meydana getirdi.

He produced works without equal.

Pek az kazanca kanaat etti.

He was content with very little profit.

İçinde "mukaddes ateş"ten bir şûle bulunan her mucit gibi, para için değil, sanatı, sanatının zevki için çalışıyordu.

Like every inventor who carries within him a spark of the "sacred fire," he worked not for money but for his craft and the joy it brought him.

"Çeliğe çifte su vermek" onun aşkıydı.

"Giving steel the double tempering treatment" was his passion.

Gönüllü gibi muharebelere gittiği zamanlar yeniçerilerin, sipâhîlerin, sekbanların içinde "Ali Usta" işinin methini işittikçe tadı dille anlatılmaz manevi bir zevk duyardı.

Whenever he went to war as though volunteering, and heard the Janissaries, cavalrymen, and sekbans praising the work of "Master Ali," he experienced a spiritual delight beyond words.

Ölünceye kadar böyle hiç durmadan çalışırsa daha birkaç bin gazîye kırılmaz kılıçlar, kalkanları parçalayan çelik yatağanlar, zırhları kesen ağır saldırmalar yapacaktı.

If he continued working without pause until the day he died, he would make unbreakable swords for several thousand more ghazis, steel yataghans that shattered shields, and heavy short swords that cut through armor.

Bunu düşündükçe gülümser, tatlı tatlı yüreği çarpar, ruhundan kopan bir hamleyle örsünün üzerinde milyonlarca kıvılcımlar tutuştururdu.

Whenever he thought of this, he smiled, his heart beat with quiet delight, and in a burst of inspiration from deep within his soul, he sent millions of sparks flying from his anvil.

— Tak! — Tak, tak!... — Tak, tak!

— Clang! — Clang, clang!... — Clang, clang!

İşte bugün de sabah namazından beri durmadan on saat uğraşmıştı.

Today, too, he had worked without stopping for ten hours, ever since the morning prayer.

Dövdüğü eğri namluyu örsünün yanındaki su fıçısına daldırdı.

He plunged the curved blade he had been forging into the water barrel beside his anvil.

Ocağının sönmeye başlayan ateşine baktı.

He looked at the fire in his forge, which was beginning to die down.

Çekici bırakan eliyle terini sildi.

With the hand that had let go of the hammer, he wiped away his sweat.

Kapıya döndü.

He turned toward the door.

Karşıki mescitte hazin hazin akşam ezanı okunuyor; bacasının tepesindeki yuvada leylekler nihayetsiz bir takırtı koparıyorlardı.

Across the way, the evening call to prayer rang out mournfully from the small mosque, while the storks in their nest atop its chimney made an endless clatter.

İkindi abdesti daha duruyordu.

His ablution from the afternoon prayer was still valid.

Yalnız ellerini yıkadı.

He washed only his hands.

Kuruladı.

He dried them.

Yenlerini indirdi.

He pulled down his sleeves.

Saltasını omzuna attı.

He threw his short jacket over his shoulder.

Dışarıya çıktı.

He went outside.

Kapısını iyice çekti.

He pulled the door firmly shut.

Kilitlemeye lüzum görmezdi.

He saw no need to lock it.

Uzun meydandan mescite doğru yürüdü...

He walked across the long square toward the mosque...

Şehrin kenarındaki bu mütevazi mabede hep fakirler gelirdi.

Only the poor ever came to this humble place of worship on the edge of the city.

Minaresi sokağa bakan küçük bir pencereydi.

Its minaret was a small window facing the street.

Müezzin buradan başını çıkarır, ezanını okurdu.

The muezzin would lean his head out through it and deliver the call to prayer.

Koca Ali mescide girince her vakitkinden fazla bir kalabalık gördü.

When Koca Ali entered the mosque, he found a larger crowd than usual.

Daima üç kandil yakılırken bu akşam Ramazan gibi bütün kandiller yanmıştı.

Although only three oil lamps were normally lit, that evening every lamp was burning, as if it were Ramadan.

Daha namaz safları dizilmemişti.

The rows for prayer had not yet formed.

Kapının yanına çöktü.

He squatted down beside the door.

Yanında alçak sesle konuşanların sözlerine istemeye istemeye kulak kabarttı.

Reluctantly, he strained to catch the words of those speaking quietly beside him.

Konya'dan iki garip derviş geldiğini, yatsı namazına kadar Mesnevî okuyacaklarını duydu.

He heard that two wandering dervishes had arrived from Konya and would recite the Masnavi until the night prayer.

Akşam namazı kılınıp bittikten sonra cemaatin bir kısmı çıktı.

After the evening prayer had ended, some of the congregation left.

Koca Ali yerinden oynamadı.

Koca Ali did not move from his place.

Zaten biraz başı ağrıyordu.

His head was already aching a little.

"Mesnevî dinler, açılırım!"

"I'll listen to the Masnavi and feel refreshed!"

dedi.

he thought.

Büyük bir gönül rahatlığı içinde, iki garip dervişin ruhu ürperten nağmeleriyle gaşyoldu.

With a profound sense of peace, he was transported by the soul-stirring melodies of the two wandering dervishes.

Her âşık gibi onun kalbinde de nihayetsiz bir vecd, bir heyecan, bir galeyan istidâdı vardı.

Like every lover, his heart too possessed an inexhaustible capacity for ecstasy, excitement, and fervor.

En küçük bir vesileyle coşardı.

The slightest occasion was enough to set his emotions surging.

Mânâsını anlamadığı bu lisanın uhrevî ahengi onun sakin kanını sular altında saklı derin bir girdap gibi kaynattı.

The otherworldly harmony of this language, whose meaning he could not understand, stirred his calm blood like a deep whirlpool hidden beneath the water's surface.

Her tarafı sebepsiz bir sarsıntıyla titriyor, sökülmez bir hıçkırık boğazına tıkılır gibi oluyordu.

His whole body trembled with an inexplicable shudder, and it felt as though an uncontrollable sob were caught in his throat.

Yatsı namazını kıldıktan sonra mescitten çıkınca, doğru dükkânına giremedi.

After performing the night prayer and leaving the mosque, he could not bring himself to go straight back to his shop.

Yürüdü.

He walked forward.

Uykusu yoktu.

He was not sleepy.

Ilık, yıldızlı bir yaz gecesiydi.

It was a mild, starry summer night.

Saman uğrusu, sarı altın tozundan nihayetsiz bir bulut gibi göğün bir tarafından öbür tarafına uzanıyordu.

The Milky Way stretched from one side of the sky to the other like an endless cloud of golden dust.

Yürüdü, yürüdü.

He walked and walked.

Şehirden mandıralara giden yolun geçtiği tahta köprüde durdu.

He stopped on the wooden bridge crossed by the road leading from the city to the dairy farms.

Kenara dayandı.

He leaned against the railing.

Geniş derenin dibine akseden yıldızlar, nurdan çakıltaşları gibi parlıyor, şırıldıyordu.

The stars reflected in the bed of the broad stream shimmered and rippled like pebbles made of light.

Kenarlardaki karanlık top söğütlerde bülbüller ötüyordu.

Nightingales sang in the dark, rounded willow trees along the banks.

Daldı, gitti.

He drifted away into his thoughts.

Saatlerce kımıldamadı.

He did not move for hours.

Dinlediği nağmelerin, ruhunda kalan ahenklerini işitiyor, tıpkı mescidde gibi gaşyoluyordu.

He could still hear the harmonies of the melodies he had listened to, lingering in his soul, and once again he was overcome with ecstasy, just as he had been in the mosque.

Ansızın arkasından bir ses:

Suddenly, a voice came from behind him:

— Kimdir o?...

"Who goes there?..."

Diye bağırdı.— ....

someone shouted.— ....

Daldığı tatlı âlemden uyandı.

He awoke from the blissful world into which he had drifted.

Döndü.

He turned around.

Köprünün öbür tarafından iki üç karaltı ilerliyordu.

Two or three shadowy figures were approaching from the other side of the bridge.

Gayr-i ihtiyarî cevap verdi:

He answered instinctively:

— Yabancı yok! — Kimsin? — Ali... — Hangi Ali? — .....

— No stranger here! — Who are you? — Ali... — Which Ali? — .....

Gölgeler yaklaştılar.

The shadows drew closer.

Bir adım kalınca onu kıyafetinden tanıdılar:

When they were just a step away, they recognized him by his clothes:

— Koca Ali...

— Koca Ali...

Koca Ali, be! — .... — Sen misin, Ali Usta? — Benim! — Ne arıyorsun bu vakit buralarda? — Hiç... — Nasıl hiç?

Koca Ali, by God! — .... — Is that you, Master Ali? — It's me! — What are you doing out here at this hour? — Nothing... — What do you mean, nothing?

Suya çekicini mi düşürdün yoksa!... — !....

Did you drop your hammer in the water or something?!... — !....

Bunlar şehir subaşısının adamları, dizdarlardı.

These were the city subaşı's men, the guards.

Kol geziyorlardı.

They were patrolling the streets.

Ne cevap vereceğini şaşırdı.

He did not know what to say.

Geceleri afyon yutan bu serseriler, ehl-i ırzlar nazarında hırsızlardan, uğursuzlardan daha korkunçtu.

These ruffians, who swallowed opium at night, were more terrifying to respectable people than thieves or brigands.

Kendilerinden başka dışarıda bir gezeni yakaladılar mı, dayaktan canını çıkarırlardı.

Whenever they caught anyone wandering outside after them, they would beat the life out of him.

Ama, ona fena muamele etmediler.

But they did not treat him harshly.

Dizdarbaşı: — Ali Usta, sen deli mı oldun?

The chief of the guards said, “Master Ali, have you gone mad?”

dedi. — Yok... — Böyle gece yarısına yakın değil, hatta yatsıdan sonra sokakta, bâhusus böyle şehir kenarında kimsenin dolaşmasına ağamızın razı olmadığını bilmiyor musun? — Biliyorum. — Ey, ne arıyorsun buralarda? — Hiç... — Nasıl hiç?.. — .....

He said. — No... — Don't you know that our master does not allow anyone to wander the streets after the night prayer, let alone so close to midnight, especially out here on the edge of the city? — I know. — Well, what are you doing here? — Nothing... — What do you mean, nothing?.. — .....

Koca Ali yine cevap vermedi.

Koca Ali did not answer again.

Dizdarlar onun namuslu bir adam olduğunu biliyorlardı.

The guards knew he was an honest man.

Hırpalamadılar.

They did not rough him up.

Yalnız: — Haydi yerine git, dolaşma... dediler.

They merely said, “Come on, go back to your place and stop wandering about...”

Geldiği yollardan hızlı hızlı dönen Koca Ali, ruhunda demin dinlediği ahengi tekrarlıyordu.

As Koca Ali hurried back the way he had come, the harmonies he had just heard continued to echo in his soul.

Bülbüller keskin keskin ötüyor, uzaktan mandıraların köpekleri havlıyorlardı.

Nightingales sang in piercing tones, and the dogs at the dairy farms barked in the distance.

Sokakta hiç kimseye rastgelmedi.

He met no one in the street.

Dükkânının önüne gelince durdu.

When he reached his shop, he stopped.

Bacasının üstündeki leylek uyumamış, kefenli bir hayal gibi ayakta duruyordu.

The stork atop the chimney had not gone to sleep; it stood motionless like a shrouded ghost.

Kapısı aralıktı.

The door was ajar.

Çıkarken sıkı sıkıya kapadığını hatırladı:

He remembered shutting it tightly when he left.

— Tuhaf, rüzgâr açmış olacak!...

“Strange, the wind must have blown it open!...”

Dedi.

he said.

Dükkanında örsü ile çekicinden başka kıymetli bir şeyi yoktu.

There was nothing of value in his shop apart from his anvil and hammer.

Bunlar da çalınmaya değmezdi.

Even these were hardly worth stealing.

Kimsenin işine yaramazdı ki, hırsız aşırmak sıkıntısına girsin...

They would be of no use to anyone else, so no thief would bother with the trouble of stealing them...

İçeriden kapıyı sürmeledi.

He bolted the door from the inside.

Dizdarların müdahalesi canını sıkmıştı.

The guards' interference had irritated him.

İşte şehirde yaşamak da bir türlü esirlikti.

Living in a city was, in its own way, a kind of captivity.

Halbuki dağ başında, köyde sanatı geçmezdi.

Yet in a mountain village, his craft would have been of no use.

Birden ağır bir yorgunluk duydu.

Suddenly, he felt utterly exhausted.

Kandilini yakmaya üşendi.

He could not be bothered to light his oil lamp.

Ocağın soluna gelen alçak musandıraya el yordamıyla çıktı.

Feeling his way in the dark, he climbed onto the low loft to the left of the forge.

Büyük bir ayı pöstekisinden ibaret olan yatakçığına uzandı.

He lay down on his little bed, which consisted of nothing more than a large bearskin.

🙝🙟 Sıçrayarak uyandı.

🙝🙟 He awoke with a start.

Kapısı vuruluyordu.

Someone was knocking at his door.

Uyku sersemliğiyle:

Still groggy with sleep, he called out:

— Kim o?

“Who's there?”

diye haykırdı. — Aç çabuk. . . . . .

he shouted. — “Open up, quickly. . . . . .”

Sabah olmuştu.

Morning had come.

Kapının aralıklarında bembeyaz ziya çizgileri parlıyordu.

Thin lines of brilliant white light shone through the cracks around the door.

O hiç böyle dalıp kalmaz, güneş doğmadan uyanırdı.

He never usually slept so deeply; he always woke before sunrise.

Doğruldu.

He straightened up.

Musandıradan atladı.

He jumped down from the loft.

Ayakkabılarını bulmadan yürüdü.

He walked without even looking for his shoes.

Hızla sürmeyi çekti.

He hurriedly pulled back the bolt.

Birdenbire açılan kapının, dükkânı dolduran aydınlığı içinde, palabıyıklı, yüksek kavuklu dizdarbaşıyı gördü.

In the light that flooded the shop as the door suddenly swung open, he saw the chief of the guards, with his enormous mustache and tall turban.

Arkasında keçe külâhlı, çifte hançerli genç yamakları da duruyorlardı.

Behind him stood his young assistants, wearing felt caps and carrying a dagger on each side.

"Ne var?"

"What is it?"

gibi yüzlerine baktı.

he seemed to ask as he looked at their faces.

Dizdarbaşı: — Ali Usta, dükkânı arayacağız!

The chief of the guards said, "Master Ali, we're going to search your shop!"

dedi.

he thought.

Koca Ali şaşkınlıkla sordu:

Koca Ali asked in astonishment:

— Niçin?... — Bu gece Budak Bey'in mandırasında hırsızlık olmuş. — Ee, bana ne?... — Onun için işte dükkânı arayacağız. — O hırsızlıktan bana ne? — Hırsızlar, çaldıkları bir kuzuyu köprünün altında kesmişler.

"Why?..." — "There was a theft at Lord Budak's dairy farm last night." — "Well, what has that to do with me?..." — "That's why we're going to search your shop." — "What do I have to do with that theft?" — "The thieves slaughtered one of the lambs they stole beneath the bridge."

Meşin keselerin içindeki paraları alarak bir tanesini oraya bırakmışlar. — Bana ne?... — O keselerden bir tanesini de bu sabah senin dükkânın önünde bulduk.

They took the money from the leather purses and left one of the purses there. — "What has that to do with me?..." — "And this morning, we found one of those purses in front of your shop."

Sonra...

"And another thing..."

Şu eşiğe bak.

Look at this threshold.

Kan lekeleri var!

There are bloodstains!

Koca Ali, kamaşan gözleriyle kapısının temiz eşiğine baktı.

Koca Ali stared with dazzled eyes at the clean threshold of his doorway.

Hakikaten el kadar bir kan lekesi sürülmüştü.

Sure enough, a bloodstain about the size of a hand had been smeared across it.

O, bu kırmızı lekeye dalgın dalgın bakarken, palabıyıklı dizdar:

As he gazed absently at the red stain, the big-mustached guard said:

— Hem bu gece, geç vakit, ben seni köprünün üstünde gördüm.

"Besides, I saw you on the bridge late last night."

Orada ne arıyordun?

"What were you doing there?"

dedi. — ...

he asked. — ...

Koca Ali yine verecek bir cevap bulamadı.

Once again, Koca Ali could find no answer.

Önüne baktı:

He lowered his eyes.

— Arayın...

"Search..."

Diye geri çekildi.

he said, stepping aside.

Dizdarla yamakları dükkâna girdiler.

The chief of the guards and his assistants entered the shop.

Örsün yanından geçen yamaklardan biri haykırdı:

One of the guards' assistants, passing by the anvil, cried out:

— Ay!

— Ah!

İşte, işte... — !..

There, there it is... — !..

Koca Ali gayr-i ihtiyarî, dizdarın baktığı tarafa gözlerini çevirdi.

Instinctively, Koca Ali turned his eyes toward the place the guard was looking.

Yeni yüzülmüş bir deri gördü.

He saw a freshly skinned hide.

Şaşırdı.

He was astonished.

Yamaklar hemen deriyi yerden kaldırdılar.

The assistants immediately picked up the hide from the floor.

Açtılar.

They unfolded it.

Daha ıslaktı.

It was still wet.

Bir ağalarının, bir de mücrimin yüzüne bakıyorlardı.

They looked first at their master, then at the accused man's face.

Dizdarbaşı hiddetlenerek sordu:

The chief of the guards demanded angrily:

— Çaldığın paraları nereye sakladın? — Ben para çalmadım. — İnkâr etme, işte kuzunun derisi dükkânında çıktı. — Bu deriyi ben buraya koymadım. — Ya kim koydu? — Bilmiyorum. . . . . . .

— Where did you hide the money you stole? — I didn't steal any money. — Don't deny it; here is the lamb's hide found in your shop. — I didn't put this hide here. — Then who did? — I don't know. . . . . . .

Koca Ali zaten çok lakırdı söyleyemezdi.

Koca Ali was never much of a talker anyway.

Subaşının karşısına çıkartıldığı zaman da, gece geç vakit köprünün üstünde ne aradığını anlatamadı.

When he was brought before the subaşı, he could not explain what he had been doing on the bridge late at night, either.

Dizdarların bulduğu bütün deliller aleyhine çıkıyordu.

All the evidence the guards had found pointed against him.

Budak Bey'in yeni sattığı beşyüz koyun ücreti de mandıradan çalınmıştı.

The payment for the five hundred sheep Lord Budak had recently sold had also been stolen from the dairy farm.

İki kuvvetli hırsız, bekçi çobanı sımsıkı bağlamışlardı.

Two strong thieves had bound the shepherd guarding the place tightly.

Sonra canını çıkarıncaya kadar dövmüşler, hatta işkence için bir kolunu da kırmışlardı.

Then they had beaten him nearly to death and had even broken one of his arms to torture him.

Ertesi gün hâkimin huzurunda bu çoban, hırsızın birini Koca Ali'ye benzettiğini söyledi.

The next day, before the judge, the shepherd said that one of the thieves had looked like Koca Ali.

Gece geç vakte kadar dükkânına gelmemesi, derinin dükkânda, para keselerinden birinin kapısı önünde bulunması, Koca Ali'nin ithamına kâfi geldi.

The fact that he had not returned to his shop until late at night, together with the discovery of the hide inside and one of the money pouches outside his door, was enough to secure Koca Ali's accusation.

Ne kadar inkâr etse hırsızlığı te'vil götürmüyordu.

No matter how much he denied it, there seemed to be no way to explain away the theft.

Zaten hükümetçe nereden geldiği, nereli olduğu da belli değildi.

Besides, the authorities did not know where he had come from or where he was originally from.

Sol kolunun kesilmesine karar verildi.

It was decided that his left hand should be cut off.

Koca Ali, bu kararı duyunca ömründe ilk defa olarak sarardı.

When Koca Ali heard the verdict, he turned pale for the first time in his life.

Dudaklarını ısırdı.

He bit his lips.

Karara rızadan başka çare yoktu...

There was no choice but to submit to the verdict...

Sendeleyerek ayağa kalktı.

He staggered to his feet.

Hâkime dik bir sesle:

In a firm voice, he said to the judge:

— Kolumu bırakın, kafamı kesin!

— Spare my arm and cut off my head!

Diye rica etti. bu ömründe ilk ricasıydı.

he pleaded. It was the first time in his life he had ever begged for anything.

Fakat ihtiyar hâkim çok adildi:

But the old judge was a very just man:

— Hayır oğlum, dedi, sen adam öldürmedin.

— No, my son, he said, you did not kill anyone.

Eğer çobanı öldürseydin, o vakit kafan giderdi.

If you had killed the shepherd, then your head would be forfeit.

Ceza kabahate göredir.

The punishment must fit the crime.

Sen yalnız hırsızlık ettin.

You committed theft and nothing more.

Kolun kopacak.

Your arm will be cut off.

Hak böyle istiyor.

Justice demands it.

Şeriatin kestiği yer acımaz.. — ... . . . . . .

The wound inflicted by sacred law does not hurt... — ... . . . . . .

Koca Ali'nin kolu kafasından çok kıymetliydi.

Koca Ali's arm was far more precious to him than his head.

Çeliğe "çifte su"yu bu iki kol sayesinde veriyor, bu iki el sayesinde serhadlerde dövüşen binlerce gaazîlere çelik kalkanları kıran, ağır zırhları yırtan, demir tolgaları ikiye biçen tüy gibi hafif kılıçlar yetiştiriyor, yok pahasına, pîr aşkına çalışıyordu.

With these two arms, he gave steel its double temper; with these two hands, he supplied thousands of warriors fighting on the frontiers with swords as light as feathers, yet capable of shattering steel shields, tearing heavy armor, and cleaving iron helmets in two. He worked for next to nothing, purely for the love of his craft.

Onu, Ağa kapısında dizdarların odası altına kapattılar.

They locked him up beneath the guards' quarters at the Ağa's residence.

Kısas gününü burada bekliyor, hıç sesini çıkarmıyor, çolak kalınca örsünün başında çekiç vuramayacağını düşünerek, mâbudu ölen bir mümin matemini duyuyordu.

Here he awaited the day of retribution in silence, grieving like a believer whose god had died as he thought of how, once maimed, he would never again be able to hammer away at his anvil.

Kolunun diyetini verecek on parası yoktu...

He did not have ten coins to pay compensation for the loss of his arm...

Şimdiye kadar para için çalışmamıştı....

Until then, he had never worked for money....

Bütün şehir halkı, Koca Ali gibi mahir bir ustanın kolu kesileceğine acıdı.

Everyone in the city was distressed that the arm of such a skilled craftsman as Koca Ali was to be cut off.

Bu kadar yakışıklı, mert, çalışkan, kuvvetli, güzel bir adamın ölünceye kadar sakat sürünmesine en duygusuz vicdanlar bile dayanamıyordu.

Even the hardest hearts could not bear the thought of such a handsome, brave, hardworking, strong, and fine man being condemned to a life of disability and misery until his death.

İşte herkes onu seviyordu.

Everyone loved him, after all.

Sipâhîler kendilerine pek ucuz kılıç döven bu adamı kurtarmaya sözleştiler.

The cavalrymen agreed to save the man who forged their swords so cheaply.

Şehrin en büyük zengini Hacı Mehmed'e müracaat ettiler; bu adam Karun kadar mal sahibi olduğu halde son derece hasisti.

They appealed to Hacı Mehmed, the richest man in the city, who possessed wealth like Croesus yet was exceedingly miserly.

Hâlâ şehrin pazar yerinde küçük bir dükkânda kasaplık yapıyordu.

He still worked as a butcher in a small shop in the city's marketplace.

Düşündü, taşındı; nazlandı.

He thought it over and hesitated, making a show of reluctance.

Suratını ekşitti.

He screwed up his face.

Başını salladı.

He shook his head.

Ama sipâhîlerle hoş geçinmek lazımdı.

But he had to keep on good terms with the cavalrymen.

— Madem ki siz istiyorsunuz, dedi, ben de önün kolu için diyet veririm.

“Since you insist,” he said, “I'll pay the compensation for his arm.”

Ama bir şartla... — Ne gibi?

“But on one condition...” — “What sort of condition?”

diye sordular. — Varın kendisine söyleyin.

they asked. — “Go and tell him yourselves.”

Eğer ben ölünceye kadar bana bedava hizmetçilik, çıraklık etmeye razı olursa... — Pekâlâ, pekâlâ... ...

“If he agrees to serve me as a servant and apprentice without pay for the rest of my life...” — “Very well, very well...” ...

Sipâhîler, Ağa kapısına koştular.

The cavalrymen hurried to the Ağa's residence.

Hacı Kasap'ın teklifini Koca Ali'ye söylediler.

They told Koca Ali about Hacı the Butcher's offer.

O, evvela "kasaplık bilmediğini" ortaya sürdü.

At first, he protested that he knew nothing about butchering.

Kabul etmek istemiyordu.

He did not want to accept.

Sipâhîler

The cavalrymen

"Adam sen de! Kasaplık iş mi? O kadar harp gördün. Kılıç salladın. Bağlı koyunu yer yatırıp kesemez misin?"

“Come on, man! What's so difficult about butchering? You've seen plenty of battles and wielded a sword. Can't you lay a bound sheep on the ground and slaughter it?”

diye ısrar ettiler.

they insisted.

"Kula kul olmak", fâni dünyada "birisine minnettar kalmak" azapların en ağırı idi.

To become another man's servant, to be indebted to someone in this fleeting world, was the greatest torment of all.

O daha pek gençken, vezir amcasının lütfunu bile çekememiş, minnettar kalmamak için aile ocağından kaçmış, gurbet ellerine atılmıştı.

When he was still very young, he had been unable to bear even the favors of his vizier uncle. Rather than become indebted to anyone, he had fled his family home and set out into distant lands.

Şimdi kör talihi, onu bak kime köle edecekti?

And now, look at whom his cruel fate was going to make him a slave to!

Sipâhîler: "Hacı'nın yaşı yetmişi aşmış... Zaten daha ne kadar yaşar ki... O ölünce yine sen hür kalır, bize kılıç yaparsın. Haydi, düşünme usta, düşünme!"

The cavalrymen said, “Hacı is over seventy... How much longer can he live, anyway? Once he dies, you'll be free again and can make swords for us. Come on, Master, don't think about it, don't!”

diyorlardı.

they kept saying.

🙝🙟 Hacı Kasap, kesilecek kolun diyetini hâkime saydığı gün, Koca Ali'yi arkasına taktı.

🙝🙟 On the day Hacı the Butcher paid the judge the compensation for the arm that was to be cut off, he took Koca Ali along behind him.

Dükkâna getirdi.

He brought him to his shop.

Bu adam gayet titiz, gayet huysuz, gayet berbat bir ihtiyardı.

The man was an extremely fussy, ill-tempered, thoroughly unpleasant old fellow.

Hiç durmadan dırdır söylenirdi.

He grumbled and nagged incessantly.

Hasisliğinden şimdiye kadar bir hizmetçi, bir çırak tutamamıştı.

His miserliness had kept him from hiring either a servant or an apprentice all these years.

Koca Ali'yi eline geçirince hemen dükkânının köşesinde bir set yerleştirdi.

As soon as he got Koca Ali into his clutches, he set up a raised platform in the corner of his shop.

Üstüne bir şilte koydu.

He placed a mattress on it.

Geçti, oraya oturdu.

Then he climbed up and sat there.

Her şeyi ona yaptırmaya başladı.

He began making him do everything.

Ama her şeyi...

Absolutely everything...

Sabah namazından beş saat evvel şehirden iki saat ötedeki mandırasından o gün satılacak koyunları ona getirtiyor, ona kestiriyor, ona yüzdürüyor, ona parçalatıyor, ona sattırıyor...

Five hours before the morning prayer, he had him bring in the sheep to be sold that day from his sheep farm two hours outside the city. He made him slaughter them, skin them, cut them into pieces, and sell them...

Tâ akşam namazına kadar durmadan emirler veriyordu.

He kept issuing orders without pause until the evening prayer.

Zavallıya verdiği yalnız bulgur çorbasıydı.

All he gave the poor man to eat was bulgur soup.

Bazen kendi artıklarını köpeğe verir gibi önüne atardı.

Sometimes he tossed his own leftovers in front of him as if feeding a dog.

Geceleri dükkanı baştan aşağı yıkatıyor, uykuya yatırmadan ertesi sabah için koyun getirmek üzre mandırasına yolluyordu.

At night, he made him scrub the shop from top to bottom, then sent him to the sheep farm to fetch sheep for the next morning before allowing him to sleep.

Odununu bile ormandan ona kestiriyor, suyunu ona taşıtıyor, her işi, her işini ona gördürüyordu.

He even made him cut firewood in the forest and carry water, forcing him to do every single task.

Hatta evinin bahçesindeki lağım kuyusunu bile ona ayıklattı.

He even made him clean out the cesspit in his garden.

Koca Ali sade suya bulgur çorbasıyla bu kadar zahmetlere yıllarca göğüs gerebilecekti.

Koca Ali could have endured such hardships for years on nothing but thin bulgur soup.

Fakat Hacı Kasap'ın ikide bir:

But Hacı the Butcher kept repeating, time and again:

— Ulan Ali!...

— Hey, Ali!...

Kolunun diyetini ben verdim.

I paid the compensation for your arm.

Yoksa çolak kalacaktın!...

Otherwise, you'd have been left one-armed!...

Diye yaptığı iyiliği tekrarlamasını çekemiyordu.

He could not bear having the favor he had done constantly thrown in his face.

Bir gün, iki gün, üç gün dişini sıktı.

For one day, two days, three days, he gritted his teeth and endured it.

Durmadan çalıştı.

He worked without stopping.

Gece uyumadı.

He did not sleep at night.

Gündüz koştu.

He rushed about all day.

Efendisinin karşısında elpençe dîvan durdu.

He stood submissively before his master, hands folded in deference.

Yine: — Kolunun diyetini ben verdim. — ... — Şimdi çolak kalacaktın, ha... — ... — Benim sayemde kolun var. — ...

Again: — I paid the compensation for your arm. — ... — You'd be one-armed now, eh... — ... — You have an arm thanks to me. — ...

Hacı Kasap, âdeta bu sözleri "aferin" tarzında diline pelesenk etmişti.

Hacı the Butcher had practically made these words his favorite refrain, repeating them as though expecting praise.

Her emrinin icrasından sonra kır sakallı, çirkin, sıska suratını ekşiterek, mavi çukur gözleriyle onu tepeden tırnağa kadar süzer,

After each order was carried out, he would grimace with his ugly, gaunt face and gray beard, scrutinizing Koca Ali from head to toe with his deep-set blue eyes,

"Aklında tut, benim esirimsin!"

"Remember, you're my slave!"

der gibi verdiği diyeti hatırlatırdı.

he would remind him of the compensation he had paid, as if to say.

Koca Ali susar, kalbinin yırtıldığını, göğsüne sıcak sıcak bir şeyler yayıldığını, kilitlenen çenelerinin çatırdadığını, şakaklarının attığını duyardı.

Koca Ali would remain silent, feeling as though his heart were tearing apart, something hot spreading through his chest, his clenched jaws cracking and his temples throbbing.

Geceleri uyuyamıyor, gündüzleri uğraşırken, mandıraya gidip gelirken, salhânede koyunları yüzerken, müşterilere et keserken,

He could not sleep at night. By day, as he labored, went back and forth to the sheep farm, skinned sheep at the slaughterhouse, and cut meat for customers,

"Ne yapacağım, ne yapacağım?"

"What am I to do? What am I to do?"

diye düşünüyor, hiçbir şeye karar veremiyordu.

he kept wondering, unable to make up his mind about anything.

Dünyada kimseye eyvallah etmeyerek kanaatle, gururunun saadeti için yaşamak isterken başına gelen bu bela neydi?

What was this calamity that had befallen him when all he had wanted was to live contentedly, beholden to no one, and enjoy the happiness of his own pride?

Kaçmayı namusuna yediremiyordu.

He could not bring himself to flee without dishonoring himself.

İşte o vakit gerçekten hırsızlık etmiş olacaktı.

Only then would he truly have committed theft.

Fakat bu herifin ikide bir de bu yaptığını başa kakmasına tahammül...

But to endure this fellow constantly rubbing his supposed kindness in his face...

Ölümden pek güç, ölümden pek acı, ölümden pek ağırdı...

It was harder than death, more painful than death, more unbearable than death...

🙝🙟 Hacı Kasap'a köle olduğunun tam haftasıydı.

🙝🙟 It was exactly one week since he had become Hacı the Butcher's slave.

Günlerden Cuma idi.

It was Friday.

Yine erkenden mandıraya gitmiş, koyunları getirmiş, salhânede yüzmüş, dükkandaki çengellere asmıştı.

Once again, he had gone to the sheep farm early, brought back the sheep, skinned them at the slaughterhouse, and hung them on the hooks in the shop.

Tezgahın solundaki büyük, yağlı siyah taşta satırları biliyor, yine

On the large, greasy black stone to the left of the counter, he was sharpening the cleavers, once again

"Ne yapacağım, ne yapacağım?"

"What am I to do? What am I to do?"

diye düşünüyor, dudaklarını ısırıyordu.

thinking to himself, biting his lips.

Daha efendisi gelmemişti.

His master had not arrived yet.

Satırları bitirince, büyük bıçakları bilemeye başladı.

When he had finished sharpening the cleavers, he began sharpening the large knives.

"Ne yapacağım, ne yapacağım?"

"What am I to do? What am I to do?"

hülyasına öyle dalmıştı ki...

He was so lost in his thoughts that...

Kasabın geldiğini duymadı.

He did not hear the butcher arrive.

Ansızın uğursuzun boğuk sesi yüreğini ağzına getirdi:

Suddenly, the wretch's hoarse voice made his heart leap into his throat:

— Ne yapıyorsun be?...

— What the devil are you doing?...

Döndü.

He turned around.

Efendi köşesinde oturmuş, çubuğunu tüttürüyordu:

The master was sitting in his corner, puffing on his pipe:

— Bıçakları biliyorum, dedi. — Hay tembel miskin hay!...

— I'm sharpening the knives, he said. — You lazy good-for-nothing!...

Sabahtan beri ne yaptın?

What have you been doing all morning?

Cevap vermedi.

He did not answer.

Kapakları çürümüş bu küçük, bu hain, bu yılan gözlere kırpmadan baktı, baktı.

He stared without blinking into those small, treacherous, snake-like eyes beneath their rotten lids, staring and staring.

İhtiyar beklemediği bu acı bakıştan kızdı.

The old man was angered by this bitter, unexpected stare.

Sordu: — Ne bakıyorsun? — ...

He asked: — What are you staring at? — ...

Koca Ali, sesini çıkaramıyor, bir hafta içinde belki beş senelik hizmetini durup dinlenmeden gördüğü halde, kendini yine "tembel, miskin" diye tahkir etmeye sıkılmayan bu kötü insanı ezici bir bakışla süzüyordu.

Koca Ali could not utter a word. Though in one week he had perhaps done five years' worth of work without stopping to rest, he gazed crushingly at this vile man, who had no shame in insulting him again as "lazy and good-for-nothing."

Yine kalbi yırtılır gibi oluyor, göğsüne sıcak bir şeyler yayılıyor, çeneleri kilitleniyor, şakakları zonkluyordu.

Again, it felt as though his heart were tearing apart; something hot spread through his chest, his jaws clenched, and his temples throbbed.

Bir anda bu titreme durdu.

Suddenly, the trembling stopped.

Koca Ali gözlerini açtı.

Koca Ali opened his eyes.

Bir hafta buna nasıl tahammül etmişti?

How had he endured this for a whole week?

Şaşırdı.

He was astonished.

Hacı Kasap çubuğu yanına bıraktı.

Hacı the Butcher laid his pipe beside him.

Hizmetçisinin bu ağır bakışından kurtuluvermiş gibi dırlandı:

As though trying to shake off the weight of his servant's stare, he grumbled:

— Kolunun diyetini benim verdiğimi unutuyorsun galiba, dedi, ben olmasam şimdi çolak kalacaktın...

— I think you're forgetting that I paid the compensation for your arm, he said. If it weren't for me, you'd be one-armed now...

Koca Ali yine cevap vermedi.

Koca Ali did not answer again.

Acı acı gülümsedi.

He smiled bitterly.

Kızardı.

He flushed red.

Sonra birden sarardı.

Then, suddenly, he turned pale.

Hızla döndü.

He spun around sharply.

Bilediği satırların en büyüğünü kaptı.

He seized the largest of the cleavers he had sharpened.

Sıvalı kolunu, yüksek kıyma kütüğünün üstüne koydu.

He placed his sleeved arm on the tall chopping block.

Kaldırdığı, ağır satırı öyle bir indirdi ki...

He brought the heavy cleaver down with such force...

O anda kopan kolunu tuttu.

He caught the arm that had just been severed.

Gördüğü şeyin dehşetinden gözleri dışarı fırlayan Hacı Kasap'ın önüne:

He thrust it before Hacı the Butcher, whose eyes bulged at the horrifying sight:

— Al bakalım, şu diyetini verdiğin şeyi!

— Here, take what you paid compensation for!

diye hızla fırlattı.

he shouted, hurling it at him.

Sonra esvabının kolsuz kalan yenini sıkı bir düğüm yaptı.

Then he tied the empty sleeve of his garment into a tight knot.

Dükkândan çıktı.

He walked out of the shop.

Onun, vaktiyle geldiği yer gibi, şimdi gittiği yeri de, şehirde kimse öğrenemedi.

Just as no one in the city had ever learned where he had come from, no one ever discovered where he went.