Selected Stories: Pembe İncili Kaftan

Pembe İncili Kaftan

The Pink Pearl-Embroidered Robe

Büyük kubbeli serin Dîvan, bugün daha sakin, daha gölgeliydi.

The cool Divan Hall, with its great dome, was quieter and more deeply shadowed today.

Pencerelerden süzülen mavi, mor, sincâbî bahar ışıkları, çinilerinin yeşil derinliklerinde birikiyor, koyulaşıyordu.

Blue, violet, and squirrel-brown spring light filtered through the windows, gathering and deepening in the green depths of the tiles.

Yüksek ipek şiltelere diz çökmüş yorgun vezirler, önlerindeki halının renkli nakışlarına bakıyorlar, uzun beyaz sakalını zayıf eliyle tutan ihtiyar sadrazamın sönük gözleri, gayet uzak, gayet karanlık şeyler düşünüyor gibi, mevcûd olmayan noktalara dalıyordu.

The weary viziers knelt on high silk cushions, gazing at the colorful embroidery of the carpet before them. The dim eyes of the elderly grand vizier, who held his long white beard in his frail hand, stared into empty space as though contemplating things very distant and very dark.

— Cesur bir adam lazım; paşalar... dedi.

“We need a brave man, pashas,” he said.

Biz onun sırmalara, altınlara, elmaslara garkederek gönderdiği elçisine, padişahımızın elini öptürmedik; ancak diz öpmesine müsaade ettik.

We did not allow the envoy he sent, laden with gold embroidery, gold, and diamonds, to kiss our sultan’s hand; we permitted him only to kiss his knee.

Şüphesiz o da mukâbele etmeye kalkacak. — Şüphesiz. — Hiç şüphesiz. — Mutlaka...

“Undoubtedly, he too will attempt to retaliate.” “Undoubtedly.” “Without a doubt.” “Certainly...”

Kubbealtı vezirlerinin tamamıyla kendi fikrinde olduğunu anlayan sadrazam, düşündüğünü daha açık söyledi:

Seeing that the viziers of the Kubbealtı were all of the same opinion, the grand vizier expressed his thoughts more plainly:

— O halde bizden elçi gidecek adamın çok cesur olması lazım!

“Then the man we send as our envoy must be exceedingly brave!”

Öyle bir adam ki, ölümden korkmasın.

He must be a man who does not fear death.

Devletin şânına dokunacak hareketlere karşı koysun.

He must stand firm against actions that would insult the dignity of the state.

Ölüm korkusuyla, uğrayacağı hakaretlere boyun eğmesin... — Evet! — Hay hay. — Çok doğru...

He must not submit to the insults he may suffer out of fear of death... “Yes!” “Indeed.” “Quite right...”

Sadrazam, sakalından çektiği elini dizine dayadı.

The grand vizier lowered the hand he had been stroking his beard with and rested it on his knee.

Doğruldu.

He straightened up.

Başını kaldırdı.

He raised his head.

Parlak tuğları ürperen vezirlere ayrı ayrı baktı:

He looked one by one at the viziers, whose splendid plumes trembled:

— Haydi öyleyse...

“Well then...”

Bir cesur adam bulun, dedi.

“Find a brave man,” he said.

Hâcegân'dan, Enderun'dan, Dîvan'dan benim aklıma böyle gözü pek bir adam gelmiyor.

I can think of no man so fearless among the Hâcegân, the Enderun, or the Divan.

Siz de düşünün bakalım. — .....

You think about it as well. — .....

Kaldım... — ..... — ..... — .....

“I am at a loss...” — ..... — ..... — .....

Sofu, sulhperver, sakin padişahın koca devletine sessiz, küçük bir dimağ olan Dîvan düşünmeye başladı.

The Divan, the quiet, modest mind of the great state ruled by its pious, peace-loving, and tranquil sultan, began to ponder.

🙝🙟 Bu elçi, yedi sene sonra takdirin "Yavuz" namındaki yaman sillesiyle her gururunun, her cinayetinin cezasını bir anda gören İsmail-i Safevî'ye gönderilecekti!

🙝🙟 This envoy was to be sent to Ismail of the Safavids, who seven years later would receive, in one devastating blow of fate known as “Yavuz,” the punishment for all his pride and every crime!

Şehzadeliğini ata binmekten, cirit oynamaktan, silah kullanmaktan ziyade, kitapla geçiren Bayezid-i Veli'nin tabiatı son derece halimdi.

Bayezid the Pious, who had spent his years as a prince more with books than with riding horses, playing javelin games, or handling weapons, had an exceedingly gentle temperament.

Yalnız şiiri, hikmeti, tassavvufu sever; muharebeden, mücadeleden nefret ederdi.

He loved only poetry, wisdom, and mysticism; he detested warfare and strife.

Vezirler, sevgili padişahlarının sükûnunu bozmamayı en büyük vazifeleri sanırlardı.

The viziers considered it their greatest duty not to disturb the peace of their beloved sultan.

Bununla beraber hudutlarda yine kavganın arkası alınamıyordu.

Nevertheless, the fighting along the frontiers still showed no sign of abating.

Bosna, Eflak, Karaman, Belgrad, Transilvanya, Hırvatistan, Venedik seferleri birbirini takip ediyor; Modon, Koron, Zonkiyo, Santamavro fetholunuyordu.

Campaigns in Bosnia, Wallachia, Karaman, Belgrade, Transylvania, Croatia, and Venice followed one another in succession; Modon, Coron, Zoncchio, and Santa Maura were conquered.

Sanki İstanbul Fâtihi'nin azmiyle dehası -tahta geçer geçmez babasının heykelini "gölgesi yere düşüyor" diye kırdırıp sevaba girmeye kalkan- zâhit halefinin zamanında da sönmüyor; sönmez bir alev, ezeli bir ruh gibi yaşıyordu.

It was as though the determination and genius of the Conqueror of Constantinople had not faded even under the rule of his ascetic successor, who, upon ascending the throne, had tried to earn religious merit by having his father's statue smashed because "its shadow falls upon the ground." They lived on like an inextinguishable flame, like an eternal spirit.

Rahat istendikçe, gaile gaile üstüne çıkıyordu.

The more peace was sought, the more troubles piled upon one another.

Hele şark...

And the East, above all...

Kan içinde, ateş, zulüm içinde kıvranıyordu.

Was writhing in blood, fire, and oppression.

Yıkılan, sönen Akkoyunlu hanedanının enkazı üstünde Şah İsmail serseri bir saltanat kurmuştu.

Shah Ismail had established a turbulent reign upon the ruins of the fallen and extinguished Aq Qoyunlu dynasty.

Geçtiği yerlerde dikili ağaç bırakmayan, babasıyla büyük babası Cüneyd'in intikamını aldığı için delice bir gurura kapılan bu kudurmuş Şah, akla gelmedik canavarlarla sağına, soluna saldırıyordu.

This frenzied shah, who left no standing tree wherever he passed and was consumed by mad pride at having avenged his father and grandfather Junayd, attacked everything on either side with unimaginable ferocity.

Kendine iltica eden tarafları bile çağırdığı ziyafette, yemekmiş gibi, kaynattırdığı büyük kazanlara atıp söğüş yapan, mağlup ettiği Özbek padişahının kafatasıyla şarap içen bu gaddar Şah, dünyada hakikaten eşi görülmemiş bir zalimdi.

This cruel shah was a tyrant truly without equal in the world. At a banquet to which he invited even those who had sought refuge with him, he had them thrown into huge boiling cauldrons as though they were food, then served them as cold cuts; he also drank wine from the skull of the Uzbek ruler he had defeated.

Bayezid Dîvanı'nın edib, sakin, haluk, dindar vezirleri, onun vahşetlerini hatırlamaya tahammül edemezlerdi.

The cultured, calm, kindly, and devout viziers of Bayezid's Divan could scarcely bear even to recall his atrocities.

Bu zalim, bir gün mutlaka bizim hududumuza da tecavüz edecek, şark eyaletlerini zapta kalkacaktı.

This tyrant would surely one day violate our borders as well and attempt to seize the eastern provinces.

Bunu herkes biliyordu.

Everyone knew this.

Geçen yıl Zülkadriye hâkimi Alâüddevle'den nikâhla kızını istemişti.

The previous year, he had asked Alâüddevle, ruler of Dulkadir, for his daughter's hand in marriage.

Alâüddevle kızını vermedi.

Alâüddevle refused to give him his daughter.

İsmail, uğradığı bu red hakaretinden hiddetlendi; intikam için padişahın toprağından geçti.

Enraged by the insult of this rejection, Ismail crossed the sultan's territory to take revenge.

Müdafaasız Zülkadriye arazisine girdi, Diyarbekir, Harput kalelerini aldı.

He entered the undefended lands of Dulkadir and captured the fortresses of Diyarbekir and Harput.

Sarp bir dağa kaçan Alâüddevle'nin oğlu ile iki torunu eline esir düştü.

Alâüddevle's son and two grandsons, who had fled to a steep mountain, fell into his hands as captives.

Şah İsmail, bu zavallıları ateşte kızartıp kebap ettirdi.

Shah Ismail had the unfortunate men roasted over a fire like kebabs.

Etlerini kuzu gibi yedi.

He ate their flesh as though they were lamb.

Böyle bir vahşet şarkta yeni duyuluyordu.

Such barbarity was unheard of in the East.

Cenk istemeyen padişah, Ankara'ya, Yahya Paşa kumandasında bir ordu göndermekten başka bir şey yapmadı.

The sultan, who wanted no war, did nothing more than send an army to Ankara under the command of Yahya Pasha.

Bu şah, zalim olduğu kadar da kurnazdı.

This shah was as cunning as he was cruel.

Osmanlı toprağına geçtiği için özür diliyor, birbiri arkasına elçiler gönderiyordu.

He apologized for having crossed into Ottoman territory and sent envoys one after another.

O vakit Trabzon valisi bulunan Şehzade Yavuz, babası gibi sabredememiş, Tebriz hududunu geçmiş; Bayburd'a, Erzincan'a kadar her tarafı talan etmiş, hatta Şah'ın kardeşi İbrahim'i esir almıştı.

Prince Yavuz, then governor of Trabzon, had not been able to exercise the patience of his father. He had crossed the frontier into Tabriz, plundered everything as far as Bayburt and Erzincan, and even taken the shah's brother, Ibrahim, prisoner.

İsmail'in elçisi şimdi bu tecavüzden de şikayet ediyor; Osmanlı toprağına son akınlarının, padişahın devletine karşı değil, sırf Alâüddevle aleyhine olduğunu tekrarlıyordu.

Ismail's envoy was now complaining about this incursion as well, repeating that his recent raids into Ottoman territory had not been directed against the sultan's state, but solely against Alâüddevle.

İşte Dîvan'da bu kurnaz, bu zalim, gaddar türediye gönderilecek münasip bir elçi bulunamıyordu; çünkü kendini Osmanlı hakanıyla bir tutan, hatta bütün şarkta cihangirlik kuran bu serseri, karşısında devleti temsil edecek adama karşı şüphesiz birçok münasebetsizlikler edecek; münasebetsizliklerine mükâbele edeni ihtimal kazığa vuracak, derisini yüzecek, akla gelmedik kaba bir vahşetle öldürecekti.

And so the Divan could find no suitable envoy to send to this cunning, cruel, and ruthless upstart. This rogue, who considered himself the equal of the Ottoman sovereign and even sought to establish dominion over the entire East, would undoubtedly subject the man representing the state before him to all manner of indignities. Anyone who dared to answer his insults might well be impaled, flayed alive, or killed with some unimaginable act of brutal savagery.

Sadrazamın sağındaki, deminden beri, bir mezar taşı gibi hareketsiz duran, kırmızı tuğlu kavuk yerinden oynadı.

The figure seated to the grand vizier's right, who had remained motionless as a tombstone until then, shifted beneath his red-plumed turban.

Yavaş yavaş sola döndü:

He slowly turned to the left:

— Ben tam bu elçiliğe münasip bir adam biliyorum, dedi.

“I know a man perfectly suited for this embassy,” he said.

Babası benim yoldaşımdı, ama devlet memuriyeti kabul etmez. — Kim? — Muhsin Çelebi.

“His father was my companion, but he refuses to accept any office in the state.” “Who is he?” “Muhsin Çelebi.”

Sadrazam bu adamı tanımıyordu.

The grand vizier did not know the man.

Sordu: — Burada mı oturuyor? — Evet — Ne iş yapıyor? — Biraz zengindir.

He asked, “Does he live here?” “Yes.” “What does he do?” “He is fairly wealthy.”

Vaktini okumakla geçirir.

He spends his time reading.

Tanımazsınız efendim.

You would not know him, my lord.

Hiç büyüklerle ülfet etmez.

He never associates with the powerful.

İkbâl istemez. — Neye? — Bilmem ama, belki "zevâli var" diye. — Tuhaf... — Fakat çok cesurdur.

“He seeks no advancement.” “Why not?” “I do not know, but perhaps he thinks that fortune brings its own downfall.” “Strange...” “Yet he is exceedingly brave.”

Doğrudan ayrılmaz.

He never strays from the truth.

Ölümden çekinmez.

He does not fear death.

Birçok defa gaza etmiştir.

He has taken part in many campaigns against the infidels.

Yüzünde kılıç yaraları vardır. — Bize elçi olmaz mı? — Bilmem. — Bir kere kendisini görsek... — Bilmem, çağırınca ayağınıza gelir mi? — Nasıl gelmez? — Gelmez işte...

“He bears sword scars on his face.” “Would he not serve as our envoy?” “I do not know.” “If only we could meet him...” “I do not know whether he would come to you when summoned.” “Why would he not?” “He simply would not...”

Dünyaya minneti yoktur.

He owes the world nothing and feels no obligation to it.

Şahla gedâ nazarında birdir. — Devletini sevmez mi? — Sever sanırım. — O halde biz de kendimiz için değil, devletine hizmet için çağırırız. — Tecrübe buyurun efendim. .....

“In his eyes, a shah and a beggar are equal.” “Does he not love his country?” “I believe he does.” “Then we shall summon him not for our own sake, but to serve his country.” “Try it, my lord. .....”

Sadrazam, o akşam kethüdâ sını Muhsin Çelebi'nin Üsküdar'daki evine gönderdi.

That evening, the grand vizier sent his steward to Muhsin Çelebi's house in Üsküdar.

Devlete, millete dair bir maslahat için kendisiyle konuşacağını, yarın mutlaka tereddüt etmeyip gelmesini yazıyordu.

The message said that he wished to discuss a matter concerning the state and the nation with him, and urged him to come the following day without hesitation.

🙝🙟 Sabah namazından sonra sarayının selamlığında, Hint kumaşından ağır perdeli küçük, loş bir odada kâtibinin bıraktığı kağıtları okurken, sadrazama, Muhsin Çelebi'nin geldiğini haber verdiler.

🙝🙟 After the morning prayer, as the grand vizier sat in the reception quarters of his palace, reading the papers his secretary had left in a small, dim room hung with heavy Indian-fabric curtains, he was informed that Muhsin Çelebi had arrived.

— Getirin buraya, dedi.

“Bring him in,” he said.

İki dakika geçmeden odanın sedef kakmalı ceviz kapısından pala bıyıklı, iri, levent, şen bir adam girdi.

Within two minutes, a large, strapping, cheerful man with sweeping moustaches entered through the room's walnut door, inlaid with mother-of-pearl.

İnce siyah kaşlarının altında iri gözleri parlıyordu.

His large eyes gleamed beneath his fine black eyebrows.

Belindeki silahlık boştu.

The weapon belt at his waist was empty.

Bütün kullarının tekâpû suna, secdesine alışan sadrazam, bir an, eteğine kapanılmasını bekledi.

The grand vizier, accustomed to all his servants bowing low and prostrating themselves before him, waited for a moment, expecting the man to fall at his feet.

Oturduğu mor çuha kaplı sedirin daima öpülen ağır sırma saçağındaki yumağı, altından, içi boş küçük bir kafa gibi şaşkın duruyordu.

The tassel at the end of the heavy gold-embroidered fringe of the purple-cloth-covered divan on which he sat, always kissed by those who approached him, dangled beneath it like a small, hollow head, looking bewildered.

Sadrazam söyleyecek bir şey bulamadı.

The grand vizier could find nothing to say.

Böyle göğsü ileride kabarık, başı yukarı kalkık bir adamı ömründe ilk defa görüyordu.

Never in his life had he seen a man stand with his chest thrust out and his head held so high.

Kubbe vezirleri bile huzurunda iki büklüm dururlardı.

Even the viziers of the Kubbealtı stood bent double in his presence.

Muhsin Çelebi, gayet tabii bir sesle sordu:

Muhsin Çelebi asked in a perfectly natural voice:

— Beni istetmişsiniz, ne söyleyeceksiniz efendim? — Şey... — Buyrunuz efendim. — Buyur oğlum, şöyle bir otur da...

“You sent for me. What is it you wish to say, my lord?” “Well...” “Please, my lord, go ahead.” “Come, my son, sit down here for a moment...”

Muhsin Çelebi, çekinmeden, sıkılmadan, ezilip büzülmeden, gayet tabii bir hareketle kendine gösterilen şilteye oturdu.

Without hesitation, embarrassment, or the slightest sign of deference, Muhsin Çelebi sat down on the cushion indicated to him, with the most natural of movements.

Sadrazam hâlâ ellerinde tuttuğu kıvrık kağıtlara bakarak içinden:

Looking at the folded papers he still held in his hands, the grand vizier thought to himself:

"Ne biçim adam? Acaba deli mi?"

"What sort of man is this? Could he be mad?"

diyordu.

he wondered.

Halbuki...

And yet...

Hayır.

No.

Bu çelebi gayet akıllı bir insandı!

This gentleman was an exceedingly sensible man!

Merde, namerde muhtaç olmayacak kadar bir serveti vardı.

He possessed enough wealth never to need help from friend or foe.

Çamlıca ormanının arkasındaki büyük mandıra ile büyük çiftliğini işletir, namusuyla yaşar, kimseye eyvallah etmezdi.

He ran a large dairy and a great farm behind the woods of Çamlıca, lived honorably, and bowed to no one.

Fukaraya, zayıflara, gariplere bakar; sofrasında hiç misafir eksik olmazdı.

He cared for the poor, the weak, and the destitute; there was never a shortage of guests at his table.

Dindardı.

He was devout.

Ama mutaassıp değildi.

But he was not a fanatic.

Din, millet, padişah aşkını kalbinde duyanlardandı.

He was one of those who carried in his heart a love of religion, nation, and sultan.

Devletinin büyüklüğünü, kudsiliğini anlardı.

He understood the greatness and sacredness of his state.

Yegane mefkûre si:

His sole ideal was:

"Allah'tan başka kimseye secde etmemek, kula kul olmamak"tı...

"To prostrate himself before no one but God, and never to become another man's servant"...

İlmi, kemali herkesçe malumdu.

His learning and virtue were known to everyone.

İbn-i Kemal ondan bahsederken

When İbn-i Kemal spoke of him

"Beni okutur!"

"He will educate me!"

derdi.

he would say.

Şairdi.

He was a poet.

Lâkin ömründe daha bir kaside yazmamıştı.

Yet he had never written a single panegyric in his life.

Hatta böyle methiyeleri okumazdı bile...

Indeed, he would not even read such eulogies...

Yaşı kırkı geçiyordu.

He was over forty years old.

Önünde açılan ikbal yollarından daha hiçbirine sapmamıştı.

He had never taken any of the paths to advancement that had opened before him.

Bu altın kaldırımlı, mîna çiçekli, cenneti andıran nuranî yolların nihayetinde daima "kirli bir etek mihrabı" bulunduğunu bilirdi.

He knew that at the end of these radiant paths, paved with gold and adorned with enamel flowers like something out of paradise, there was always an altar at which one worshipped a filthy hem.

İnsanlık onun nazarında çok yüksek, çok büyüktü.

In his eyes, humanity was something lofty and magnificent.

İnsan, arzın üzerinde Allah'ın bir halefiydi.

Man was God's vicegerent upon the earth.

Allah, insana kendi ahlakını vermek istemişti.

God had wished to endow mankind with His own moral qualities.

İnsan, her mevcudun fevkinde idi.

Man stood above all other beings.

Kuyruğunu sallaya sallaya efendisinin pabuçlarını yalayan köpeğe tabasbus pek yakışırdı; ama, insana...

Obsequiousness suited a dog that wagged its tail while licking its master's shoes; but a human being...

Muhsin Çelebi, her türlü zilleti hazmederek ikbal tepelerine iki büklüm tırmanan maskara harislerden, izzetinefissiz kölelerden, zâhifeler gibi yerlerde sürünen mülevves esirlerden nefret ederdi.

Muhsin Çelebi despised those ridiculous, ambitious men who swallowed every humiliation and climbed the heights of fortune bent double, those slaves without self-respect, and those filthy captives who crawled along the ground like reptiles.

Hatta bunları görmemek için merdümgiriz olmuştu.

Indeed, he had become a recluse simply to avoid seeing such people.

Yalnız muharebe zamanları Guraba Bölüklerine kumandanlık için meydana çıkardı.

Only in times of war would he come forward to command the Guraba companies.

Huzurda serbest, tabii oturuşu sadrazamı çok şaşırttı.

The grand vizier was greatly surprised by the ease and naturalness with which he sat in his presence.

Ama, kızdırmadı:

But he was not offended. He said:

— Tebriz'e bir elçi göndermek istiyoruz.

“We wish to send an envoy to Tabriz.

Tarafımızdan sen gider misin, oğlum? — Ben mi? — Evet. — Ne münasebet? — Aradığımız gibi bir adam bulamıyoruz da... — Ben şimdiye kadar devlet mansıbına girmedim. — Niçin girmedin?

Would you go on our behalf, my son?” “Me?” “Yes.” “Whatever for?” “We cannot find a man of the sort we need...” “I have never held a government post.” “Why not?”

Muhsin Çelebi biraz durdu.

Muhsin Çelebi paused for a moment.

Yutkundu.

He swallowed.

Gülümsedi: — Çünkü ben boyun eğmem, el etek öpmem, dedi; halbuki zamanın devletlileri mevkilerine hep boyun eğip, el etek hatta ayak öpüp, bin türlü tabasbusla, riya ile, tekâpu ile çıktıklarından etraflarına daima hep bu zelil mazilerinin çirkin hareketlerini tekrarlayanları toplarlar.

He smiled. “Because I do not bow my head or kiss hands and hems,” he said. “The powerful men of our time, however, have all risen to their positions by bowing, kissing hands and hems, even feet, and resorting to a thousand forms of flattery, hypocrisy, and grovelling. As a result, they always surround themselves with people who repeat the shameful acts of their own humiliating pasts.

Gözdeleri, nedimleri, himaye ettikleri, hep denî riyakarlar, ahlâksız müdâhinler, namussuz maskaralar, haysiyetsiz dalkavuklardır.

Their favorites, companions, and protégés are all base hypocrites, shameless flatterers, dishonorable buffoons, and spineless sycophants.

Mert, doğru, izzetinefis sahibi, hür, vicdanının sesine kulak veren bir adam gördüler mi, hemen garez olur, mahvına çalışırlar.

Whenever they encounter an honest, upright, self-respecting, free man who listens to the voice of his conscience, they immediately take against him and work to destroy him.

Gedik Ahmed Paşa niçin hançerlendi, paşam? — ....

Why was Gedik Ahmed Pasha stabbed to death, my lord? — ....

Sadrazam yavaşça dişlerini sıktı.

The grand vizier slowly clenched his teeth.

Gözlerini süzdü.

He narrowed his eyes.

Tuttuğu kağıdı buruşturdu.

He crumpled the paper he was holding.

Hiddetlenemiyordu.

He could not bring himself to fly into a rage.

Ama hiddetlendiği zamanlarda olduğu gibi yanaklarına bir titreme geldi.

Yet his cheeks began to twitch, just as they did when he was enraged.

Vezirken değil, hatta daha beylerbeyi iken bile karşısında akranlarından kimse böyle dümdüz laf söyleyememişti.

Not even when he had been a provincial governor, let alone a vizier, had anyone of his rank ever spoken so bluntly to his face.

Tekrar

Once again,

"Acaba deli mi?"

"Could he be mad?"

diye düşündü.

he wondered.

Deli değilse...

If he was not mad...

Bu ne küstahlıktı.

What insolence!

Bu derece küstahlık, "nizamı âleme" muhalif değil miydi?

Was not such extreme insolence contrary to the "order of the world"?

Gözlerini daha beter süzdü.

He narrowed his eyes even further.

İçinden,

To himself,

"Şunun başını vurdursam..."

"If I had this man's head struck off..."

dedi.

he thought.

Kapıcılara bağırmak için ağzını açacaktı.

He was about to open his mouth and shout for the guards.

Ansızın vicdanının -neresi olduğu bilinmeyen bir yerinden gelen- derin sesini işitti:

Suddenly, he heard the deep voice of his conscience, rising from some unknown place within him:

"İşte, sen de tabasbus, riya, tekâpu yollarından yükselenler gibi, serbest, düz, bir lafı çekemiyorsun! Sen de karşında mert bir insan değil, ayaklarını yalayan bir köpek, zilletinin altında iki kat olmuş bir maskara, bir rezil istiyorsun!"

"There you are, just like those who rise through flattery, hypocrisy, and grovelling: you cannot bear to hear a free and frank word! You too want not an honest man standing before you, but a dog licking your feet, a clown doubled over beneath the weight of his own humiliation, a disgraceful wretch!"

Süzgün gözlerini açtı.

He opened his narrowed eyes wide.

Avucunda sıktığı kağıdı yanına koydu.

He set aside the paper he had been crushing in his fist.

Tekrar Muhsin Çelebi'ye baktı.

He looked at Muhsin Çelebi again.

Ortasında geniş bir kılıç yarasının izi parlayan yüksek alnı...al yanakları...yeni tıraşlı beyaz, kalın boynu...biraz büyücek, eğri burnu...ince sarığı...tıpkı Şehnâme sahifelerinde görülen eski kahramanların resimlerine benziyordu.

His high forehead, marked by the gleaming scar of a broad sword wound... his ruddy cheeks... his thick, white neck, freshly shaved... his somewhat large, crooked nose... his fine turban... he looked just like the ancient heroes depicted on the pages of the Shahnameh.

Evet, bu, alnında yarası görülen kılıcın yere düşüremediği canlı bir kahramandı.

Yes, this was a living hero whom the very sword that had scarred his forehead had failed to bring down.

İnsaflı sadrazam, vicdanının ruhuna akseden sesini, gururunun karanlığı ile boğmadı.

The fair-minded grand vizier did not smother the voice of his conscience, which echoed in his soul, beneath the darkness of his pride.

"Tam bizim aradığımız adam işte..."

"This is exactly the man we have been looking for..."

dedi.

he thought.

Bu kadar pervasız bir adam devletine, milletine yapılacak hakareti de çekemez, ölümden korkarak, göreceği hakaretlere eyvallah diyemezdi.

A man this fearless could not tolerate an insult to his state and nation, nor could he bow to the indignities he might suffer out of fear of death.

Kavuğunu hafifçe salladı:

He gave a slight nod of his turban:

— Seni Tebriz'e elçi göndereceğiz.

“We shall send you as our envoy to Tabriz.”

Muhsin Çelebi sordu:

Muhsin Çelebi asked:

— Katınızda bu kadar nişancılar, kâtipler, hocalar var.

“You have so many master scribes, secretaries, and learned men in your service.

Niçin onlardan intihâb etmiyorsunuz? — Sen, Şah İsmail denen habisin kim olduğunu biliyor musun? — Biliyorum. — Devletini seviyor musun? — Seviyorum.

Why do you not choose one of them?” “Do you know who that villain called Shah Ismail is?” “I do.” “Do you love your state?” “I do.”

Hakim sadrazam doğruldu.

The wise grand vizier sat upright.

Arkasına dayandı:

Then he leaned back:

— Pekâlâ öyleyse, dedi, bu habis "elçiye zeval yok" kaidesini kabul etmez.

“Very well, then,” he said. “This villain does not recognize the principle that ‘an envoy must come to no harm.’

Bizimle rekabet davasındadır.

He is bent on competing with us for supremacy.

Er meydanında hakkımızda yapamadıklarını bizim göndereceğimiz elçiye yapmak ister.

What he cannot do to us on the battlefield, he will seek to do to the envoy we send.

İhtimal işkenceyle idam eder.

He may well torture him and put him to death.

Çünkü Allah'tan korkusu yoktur.

For he has no fear of God.

Halbuki elçimize yapılacak hakaret devletimize demektir.

Yet any insult inflicted upon our envoy is an insult to our state.

Bize öyle bir adam lazım ki, hakaret görünce başından korkmasın...

We need a man who, when subjected to insult, will not fear for his own head...

Bu hakareti aynıyla o habise iade etsin...

A man who will repay that villain in kind for the insult...

Devletini seversen sen bu fedakarlığı kabul edeceksin!

If you love your state, you will make this sacrifice!

Muhsin Çelebi hiç düşünmedi:

Muhsin Çelebi did not hesitate for a moment:

— Ettim efendim, fakat bir şartla, dedi. — Ne gibi? — Mademki bu bir fedakarlıktır, fedakarlık ücretle olmaz.

“I accept, my lord, but on one condition,” he said. “What condition?” “Since this is a sacrifice, it must not be performed for payment.

Hasbî olur.

It must be done freely, for the sake of duty alone.

Devlete karşı ücretle yapılacak bir fedakarlık, ne olursa olsun, hakikatte şahsi bir kazançtan başka bir şey değildir.

A sacrifice made in service to the state for a fee is, whatever its nature, nothing more than personal gain in truth.

Ben maaş, mansıp, ücret filan istemem.

I want no salary, office, payment, or anything of the sort.

Fahri olarak bu hizmeti görürüm.

I shall perform this service voluntarily, without remuneration.

Şartım budur! — Fakat oğlum, bu nasıl olur?

That is my condition!” “But, my son, how can that be done?”

Onun elçisi gayet ağır giyinmişti.

His envoy had been dressed in extremely sumptuous garments.

Atları, hademeleri mükemmeldi.

His horses and attendants were magnificent.

Bizim elçimizin atları, hademeleri, esvabı daha muhteşem, daha ağır olmak icap eder.

Our envoy's horses, attendants, and clothing must be even more magnificent and splendid.

Bunlar için mutlaka hazineden sana birkaç bin altın vereceğiz.

We shall certainly give you several thousand gold coins from the treasury for these expenses.

Muhsin Çelebi döndü.

Muhsin Çelebi turned around.

Önüne baktı.

He looked down before him.

Sonra başını kaldırdı:

Then he raised his head:

— Hayır, dedi, hazineden bir pul almam.

“No,” he said. “I shall not take a single coin from the treasury.”

İcap eden muhteşem takımlı atları, süslü hademeleri ben kendi paramla düzeceğim.

“I shall provide the magnificent horses with their splendid trappings and the richly dressed attendants at my own expense.”

Hatta... — .....

“Moreover...” — .....

Sadrazam gözlerini açtı.— ...

The grand vizier widened his eyes. — ...

Hatta sırtıma Şah İsmail'in ömründe görmediği ağır bir şey giyeceğim. — Ne giyeceksin? — Sırmakeş Toroğlu'ndaki, dîbâsı Hind'den, harcı Venedik'ten gelme "Pembe İncili Kaftan"ı alacağım. — Ne...

“I shall even wear something more sumptuous than Shah Ismail has ever seen in his life.” “What will you wear?” “I shall buy the Pink Pearl-Embroidered Robe from Toroğlu the gold embroiderer, made of silk brocade from India and embroidered with thread from Venice.” “What...?”

O kadar parayı nerede bulacaksın, oğlum?

“Where will you find that much money, my son?”

Sadrazamın şaşmaya hakkı vardı.

The grand vizier had every reason to be astonished.

Bir ay evvel tamamlanan, üzeri en nadir pembe incilerle işlemeli bu kaftanın namını İstanbul'da duymayan yoktu.

There was no one in Istanbul who had not heard of this robe, completed just a month earlier and embroidered with the rarest pink pearls.

Vezirler, elçiler, padişaha hediye etmek için Toroğlu'na müracaat ettikçe, o, fiyatını artırıyordu.

Whenever viziers and envoys approached Toroğlu to buy it as a gift for the sultan, he raised its price.

Muhsin Çelebi, bu meşhur kaftanı nasıl alacağını anlattı:

Muhsin Çelebi explained how he intended to acquire this famous robe:

— Çiftliğimle, mandıramı, evimi rehine vereceğim; tüccarlardan on bin altın borç toplayacağım.

“I shall mortgage my farm, my dairy, and my house, and borrow ten thousand gold coins from merchants.”

İki bin altın atlarla hademelere sarf edeceğim.

“I shall spend two thousand gold coins on the horses and attendants.”

Geriye kalan sekiz bin altına da bu kaftanı alacağım.

“With the remaining eight thousand gold coins, I shall buy this robe.”

Sadrazam bu hareketi makul bulmadı:

The grand vizier did not consider this a sensible course of action:

— Geldikten sonra bu kaftan senin işine yaramaz.

“Once you return, this robe will be of no use to you.”

Yalnız bir debdebe aletidir.

“It is nothing more than an instrument of ostentation.”

Mallarını elinden çıkaracaksın.

“You will lose all your possessions.”

Fakir düşeceksin. — Hayır.

“You will be reduced to poverty.” “No.”

Sekiz bin altına alacağım kaftanı altı ay sonra Toroğlu benden yedi bin altına geri alır.

Six months later, Toroğlu will buy back from me for seven thousand gold coins the robe I shall have bought for eight thousand.

Yedi bin altınla ben çiftliğimi rehinden kurtarırım.

With those seven thousand gold coins, I shall redeem my farm from the mortgage.

Geri kalan borçlarımı ödeyemezsem, varsın babamın yadigar bıraktığı mandıram devlete feda olsun...

If I cannot pay off the rest of my debts, then let the dairy my father left me as an inheritance be sacrificed for the state...

Devletten hep alınmaz ya...

One cannot always take from the state...

Biraz da verilir! — ......

Sometimes one must give a little, too! — ......

Muhsin Çelebi ile konuştukça sadrazamın hayreti büyüyordu.

The more the grand vizier spoke with Muhsin Çelebi, the greater his astonishment became.

Kalbi rahatladı.

His heart was at ease.

İşte küstah, türedi bir hükümdara haddini bildirmek için gönderilecek tam bir adam bulunmuştu.

At last, they had found just the man to teach an arrogant upstart ruler his place.

Gülüyor, ağır kavuğunu sallıyordu.

He laughed and nodded his heavy turban.

Dîvan'ın nazik, korkak, hesapçı çelebileri canlarıyla mallarını çok severlerdi.

The refined, timid, calculating gentlemen of the Divan were deeply attached to their lives and possessions.

Bunlardan biri elçi gönderilse, devletinin haysiyetinden ziyade alacağı ihsanı düşünerek, hakkında revâ görülen her hakareti kabul edecekti.

Had one of them been sent as an envoy, he would have thought more of the gifts he might receive than of his state's honor, and would have endured every insult inflicted upon him.

Sadrazam, Muhsin Çelebi'yi yemeğe de alıkoymak istedi.

The grand vizier also tried to persuade Muhsin Çelebi to stay for a meal.

Muvaffak olamadı, giderken onu tâ sofaya kadar teşyi etti.

He did not succeed, but as Muhsin Çelebi departed, he accompanied him all the way to the entrance hall.

🙝🙟 ......

Altı ay içinde Muhsin Çelebi büyük çiftliğini, mandırasını, evini, dükkânını, bahçesini, bostanını rehine koydu.

Within six months, Muhsin Çelebi had mortgaged his large farm, dairy, house, shop, garden, and vegetable plot.

Tüccarlardan para topladı.

He raised money from merchants.

Atlarını, hademelerini düzdü.

He assembled his horses and attendants.

Bunların hepsi hakikaten emsali görülmedik derecede muhteşemdi.

Every one of them was truly magnificent beyond compare.

Dönüşte yedi bin liraya iade etmek şartıyla Toroğlu'ndan meşhur Pembe İncili Kaftan'ı da aldı.

He also bought the famous Pink Pearl-Embroidered Robe from Toroğlu, on the condition that Toroğlu would buy it back for seven thousand lira upon his return.

Genç karısıyla iki küçük çocuğunu akrabasından birinin evine bıraktı.

He left his young wife and two small children in the home of one of his relatives.

Altı aylık nafakalarını ellerine verdi.

He gave them enough money for six months of living expenses.

Sonra padişahın nâmesini koynuna koyarak yola düzüldü.

Then he tucked the sultan's letter into his breast and set out on his journey.

Konak konak ilerledikçe bu yeni elçinin debdebesi, dârâtı , hele incili kaftanının şöhreti bütün Anadolu'dan geçerek Şah İsmail'in diyarına taşıyordu.

As he travelled from one stopping place to the next, the splendor and magnificence of this new envoy—and above all, the fame of his pearl-embroidered robe—spread throughout Anatolia and reached the lands of Shah Ismail.

Muhsin Çelebi bir gün Tebriz kalesine büyük bir ihtişamla girdi.

One day, Muhsin Çelebi entered the fortress of Tabriz in great splendor.

Bu küçük pâyitahtın süse, dârâta, renge, ziynete meftun halkı, İstanbul elçisinin kaftanını görünce şaşırdılar.

The people of this small capital, devoted to finery, magnificence, color, and ornament, were astonished when they saw the robe worn by the envoy from Istanbul.

Şehir, saray, bütün encümenler kaftanın hikâyesiyle doldu.

The city, the palace, and every council were abuzz with the story of the robe.

Şah İsmail "Pembe İnci"yi yalnız masallarda işitmiş, daha nasıl şey olduğunu görmemişti.

Shah Ismail had heard of the "Pink Pearl" only in tales; he had never seen what it was like.

Kendisinin daha görmediği şeye sahip olan bu zengin elçiye karşı nefsinde derin bir garez duydu.

He felt a deep resentment toward this wealthy envoy, who possessed something he himself had never even seen.

Onu hakareti altında ezmeye karar verdi.

He resolved to crush him beneath a barrage of insults.

Huzuruna kabul etmezden evvel tahtının arkasına cellatlarını hazırlattı.

Before granting him an audience, he had his executioners make ready behind his throne.

Tahtın önündeki dibâ şilteleri, ipek seccadeleri kaldırttı.

He had the brocade cushions and silk prayer rugs in front of the throne removed.

Sağında vezirleri, solunda muharipleri duruyorlardı....

His viziers stood to his right and his warriors to his left....

Muhsin Çelebi, geniş somaki kemerli açık kapıdan serbest adımlarla girdi.

Muhsin Çelebi entered through the wide-open doorway framed by red-marble arches, walking with an easy, unhurried stride.

Yürüdü.

He walked forward.

Başı her vakitki gibi yukarda, göğsü her vakitki gibi ileride idi.

His head was held high as always, his chest thrust forward as always.

Koynundan çıkardığı nâme-i hümâyununu öptü.

He took the imperial letter from his breast and kissed it.

Başına koydu.

He touched it to his forehead.

Sonra altın tahtın üstüne -allı, yeşilli, mavili, morlu, ipek yığınlarına sarılmış, sırmalarla, tuğlarla, sancaklarla bağlanmış gibi- garip bir yırtıcı kuş sükûnetiyle tüneyen Şah'a uzattı.

Then he held it out to the Shah, who perched upon his golden throne with the stillness of a strange bird of prey, swathed in heaps of silk—red, green, blue, and purple—and seemingly bound with gold embroidery, horsehair plumes, and banners.

Ayağı öpülmeyen Şah gazabından sapsarı kesildi.

The Shah, whose feet had not been kissed, turned deathly pale with rage.

Gözlerinin beyazları kayboldu.

The whites of his eyes seemed to disappear.

Nâmeyi aldı.

He took the letter.

Muhsin Çelebi, tahtın önünden çekilince şöyle bir etrafına baktı.

When Muhsin Çelebi stepped away from the throne, he glanced around.

Oturacak bir şey yoktu.

There was nothing to sit on.

Gülümsedi.

He smiled.

İçinden: "Beni mecburen ayakta, hürmet vaziyetinde tutmak istiyorlar galiba..."

He thought to himself, "It seems they intend to force me to remain standing, as though paying my respects..."

dedi.

he thought.

Bir an düşündü.

He paused to think for a moment.

Bu hakarete nasıl mukâbele etmeliydi?

How should he respond to this insult?

Hemen sırtından Pembe İncili Kaftan'ı çıkardı.

At once, he took the Pink Pearl-Embroidered Robe off his shoulders.

Tahtın önüne, yere serdi.

He spread it on the floor before the throne.

Şah İsmail, vezirleri, kumandanları aptallaşmışlar, hayretle bakıyorlardı.

Shah Ismail, his viziers, and his commanders stared in astonishment, dumbfounded.

Sonra bu kıymettar kaftanın üzerine bağdaş kurdu.

Then he sat cross-legged upon this precious robe.

İnce dev, ejderha resimleri nakşolunmuş sivri kubbeyi, yaldızlı kemerleri çınlatan gür sadâsıyla:

In a mighty voice that rang through the pointed dome adorned with dragons and the gilded arches, the towering man cried:

— Nâmesini verdiğim büyük padişahım, Oğuz Kara Han neslindendir!

“The great sultan whose letter I have delivered is descended from Oğuz Kara Han!”

diye haykırdı, dünya yaratıldığından beri onun ecdadından kimse kul olmamıştır.

he shouted. “Since the creation of the world, none of his ancestors has ever been a servant to another.”

Hepsi padişah, hepsi hakandır.

“They have all been sultans, all sovereign khans.”

Ecdâdı hilkatten itibaren hükümdar olan bir padişahın elçisi, hiçbir ecnebî padişah karşısında dîvan durmaz.

“An envoy of a sultan whose ancestors have ruled since the beginning of creation does not stand in humble submission before any foreign ruler.”

Çünkü kendi padişahı kadar dünyada asil bir padişah yoktur.

“For there is no ruler in the world as noble as his own sultan.”

Çünkü...

“Because...”

Muhsin Çelebi, kaba Türkçe nutkunu bağırdıkça, fârisî bilmeyen Şah kızarıyor, sararıyor, morarıyor, elinde heyecandan açamadığı nâme, tir tir titriyordu.

As Muhsin Çelebi shouted out his blunt speech in Turkish, the Shah, who did not understand Persian, turned red, then pale, then purple. The letter trembled in his hand, and in his agitation he could not even open it.

Tahtının arkasındaki cellatlar kılıçlarını çekmişlerdi.

The executioners behind his throne had drawn their swords.

Muhsin Çelebi bağırdı, çağırdı.

Muhsin Çelebi shouted and thundered on.

Mukarripler, vezirler, cellatlar, muharipler hükümdarlarının sabrına, tahmmülüne şaşıyorlardı.

The courtiers, viziers, executioners, and warriors were astonished at their ruler's patience and restraint.

Hatta içlerinden birkaçı mırıldanmaya başladı.

Indeed, some of them began to mutter among themselves.

Muhsin Çelebi, sözünü bitirince müsaade filan istemedi, kalktı.

When Muhsin Çelebi had finished speaking, he asked no one's permission; he simply rose.

Kapıya doğru yürüdü.

He walked toward the door.

Şah İsmail donmuş, taş kesilmişti.

Shah Ismail stood frozen, turned to stone.

Çaldıran'da kırılacak gururu, bugün, bu tek Türk'ün ateş nazarları altında erimişti.

The pride that would be shattered at Chaldiran had melted away that day beneath the fiery gaze of this one Turk.

Muhsin Çelebi dışarı çıkarken, kendi gibi hayretten donan nedimlerine:

As Muhsin Çelebi was leaving, he said to the attendants, who were as stunned as he was astonishing to them:

— Şunun kaftanını veriniz, dedi.

“Give him his robe,” he said.

Muhariplerden biri koştu.

One of the warriors hurried forward.

Tahtın önünde serili kaftanı topladı.

He gathered up the robe spread before the throne.

Türk elçisine yetişti:

He caught up with the Turkish envoy:

— Buyurun.

“Here you are.”

Kaftanınızı unutuyorsunuz.

“You are forgetting your robe.”

Muhsin Çelebi durdu, güldü.

Muhsin Çelebi stopped and laughed.

Çıktığı kapıya doğru dönerek Şah'ın işiteceği yüksek bir sesle:

Turning toward the door through which he had entered, he spoke in a loud voice that the Shah could hear:

— Hayır, unutmuyorum.

“No, I have not forgotten it.”

Onu size bırakıyorum.

“I am leaving it to you.”

Sarayınızda büyük bir padişah elçisini oturtacak seccadeniz şilteniz yok...

“Your palace has neither a prayer rug nor a cushion on which to seat the envoy of a great sultan...”

Hem bir Türk yere serdiği şeyi bir daha arkasına koymaz...

“Besides, a Turk never picks up again what he has spread on the ground...”

Bunu bilmiyor musunuz?

“Did you not know that?”

dedi.

he thought.

🙝🙟 ...

Geçtiği yollardan gece gündüz dörtnala döndü.

He galloped back along the roads he had travelled, riding day and night.

Üsküdar'a girdiği zaman, Muhsin Çelebi'nin cebinde tek bir akçe kalmamıştı.

By the time he reached Üsküdar, Muhsin Çelebi did not have a single coin left in his pocket.

Süslü hademelerine dedi ki:

He said to his splendidly dressed attendants:

— Evlatlarım!

“My sons!”

Bindiğiniz atları, haşa ları, takımları, üstünüzdeki esvâbları, belinizdeki murassâ hançerleri size bağışlıyorum.

“I give you the horses you ride, your haşas, their trappings, the clothes you wear, and the jeweled daggers at your waists.”

Bana hakkınızı helal ediyor musunuz? — Ediyoruz. — Ediyoruz. — Anamızın ak sütü gibi.

“Do you forgive me for any wrong I may have done you?” “We do.” “We do.” “As freely as our mothers' milk.”

Cevabını alınca onları başından savdı.

Having received their answer, he sent them on their way.

Geniş bir nefes aldı.

He drew a deep breath of relief.

Evine uğramadan, deniz kıyısına koştu.

Without stopping at home, he hurried to the seashore.

Bir kayığa atladı.

He jumped into a boat.

Sadrazamın konağına gitti.

He went to the grand vizier's residence.

Nâmeyi Şah'a verdiğini, hiçbir hakarete uğramadığını, Şah'ın müsaadesine tenezzül etmeden habersizce kalkıp İstanbul'a döndüğünü söyledi.

He said that he had delivered the letter to the Shah, suffered no insult, and left without seeking the Shah's permission, returning to Istanbul without notice.

Zaten Sadrazam, onun vazifesini hakkıyla îfâ edeceğinden son derece emindi.

The grand vizier had, in any case, been entirely confident that he would perform his mission admirably.

Yollara, derebeylerine, aşiretlere dair bazı şeyler sordu.

He asked him a few questions about the roads, the feudal lords, and the tribes.

Çelebi kalkıp çekileceği zaman:

When Çelebi rose to take his leave, the grand vizier asked:

— Ben satın almak istiyorum, oğlum, kaftanın burada mı?

“I want to buy it, my son. Is your robe here?”

dedi. — Hayır, getirmedim. — Acemistan'da mı sattın? — Hayır, satmadım. — Çaldırdın mı? — Hayır. — Ya ne yaptın? — Hiç!

he said. “No, I did not bring it.” “Did you sell it in Persia?” “No, I did not sell it.” “Was it stolen?” “No.” “Then what did you do with it?” “Nothing!”

Sadrazam ısrar etti, tekrar tekrar sordu.

The grand vizier pressed him, asking again and again.

Kaftanın ne olduğunu bir türlü anlayamadı.

He could never understand what had become of the robe.

Muhsin Çelebi, yaptığı ile iftihar edecek kadar küçük ruhlu değildi.

Muhsin Çelebi was not so petty-minded as to boast about what he had done.

O akşam Üsküdar'a döndü.

That evening, he returned to Üsküdar.

Ertesi günü yedi bin altına geri almak için kendisini bulan Sırmakeş Toroğlu'na da kaftanı ne yaptığını söylemedi.

Nor did he tell Toroğlu the gold embroiderer, who came to see him the next day to buy the robe back for seven thousand gold coins, what he had done with it.

Meraklı İstanbul'da, hiç kimse, meşhur Pembe İncili Kaftan'ın "nasıl, nerede, niçin" bırakıldığını öğrenemedi.

In inquisitive Istanbul, no one ever discovered "how, where, or why" the famous Pink Pearl-Embroidered Robe had been left behind.

Tebriz sarayındaki macera, tarihin karanlığına karıştı, sır oldu.

The adventure in the palace of Tabriz faded into the darkness of history and became a secret.

Fakat eski zengin Muhsin Çelebi, bu kaftan için girdiği borçları verip çiftliğini, mandırasını, iradlarını rehinden kurtaramadı.

But Muhsin Çelebi, once a wealthy man, could not repay the debts he had incurred for the robe and redeem his farm, dairy, and income-producing properties from mortgage.

Elçilikten yadigar kalan atı ile murassâ takımını satıp Kuzguncuk'ta minimini bir bahçe aldı.

He sold the horse and jeweled trappings left over from his embassy and bought a tiny garden in Kuzguncuk.

Onu ekip biçti.

He planted and tended it.

Çoluğunun çocuğunun ekmeğini çıkardı.

He earned a living for his wife and children.

Ölünceye kadar Üsküdar pazarında sebzevatçılık etti.

Until the day he died, he sold vegetables in the Üsküdar market.

Pek fakir, pek acı, pek mahrum bir hayat geçirdi.

He lived a life of great poverty, hardship, and deprivation.

Ama yine ne kimseye boyun eğdi, ne de bütün servetini bir anda yere atmakla gösterdiği fedakarlığa dair gevezelikler yaparak boşu boşuna pohpohlandı!

Yet he neither bowed to anyone nor indulged in empty self-congratulation by boasting about the sacrifice he had made when he cast away his entire fortune in a single stroke!

Dipnotlar düzenle

Edit Footnotes

Sayfa başı

Top of Page

Telif durumu:

Copyright Status:

Kaynakça düzenle

Edit Bibliography